کلمه توریست از زمانی پدید آمد که افراد طبقه متوسط به مسافران طبقه اشراف پیوستند. کلمه تور در قرن هجدهم به وسیله همگان پذیرفته شد. در آن زمان هر چند توریسم بیشتر در میان طبقات بالای اجتماع و مردم تحصیل کرده رواج داشت، با این وجود در اصل حرکتی فرهنگی محسوب می شد. توریست های اولیه با وجود اینکه در تور بزرگ (گرند تور اروپا) شرکت می کردند، بیشتر مسافر بودند تا توریست. کلمات توریست و توریسم اولین بار به صورت رسمی در سال ۱۹۳۷ توسط اتحادیه ملل استفاده شد، ولی صنعت توریسم بسیار قدیمی تر از آن است. جرج سوم پادشاه بریتانیا به عنوان اولین توریست شناخته می شود، وی هرگاه بیمار می شد تعطیلات اش را در سواحل شهر ویموث می گذراند. توریسم به معنی کنونی آن تا قرن نوزدهم پیشرفتی نداشت. بیشتر سفرهای تفریحی بود که امروز شاخه وسیعی از صنعت توریسم را تشکیل می دهد. در واقع سفر تفریحی به دلایل اجتماعی ساخته و پرداخته انگلیسی ها بود. صنعت توریسم به سرعت در اوائل دوران سلطنت ملکه ویکتوریا توسعه یافت. با صدور اعلامیه بانک تعطیلات در سال ۱۸۷۱ برای اولین بار حق قانونی کارگران برای رفتن به تعطیلات تصویب شد. در اصل جامعه صنعتی اولین جامعه ای بود که زمانی را برای تفریح به مردم عرضه کرد. در ابتدا این حرکت توسط طبقه متوسط که در حال رشد و افزایش بودند حمایت شد، کسانی که می توانستند مرخصی کاری بگیرند و استطاعت مالی برای مسافرت رفتن را داشتند. جهانگردی در قرون گذشته امتیاز ویژه ای برای تعداد انگشت شماری از مردم ( طبقه اشراف) به حساب می آمد. در واقع اختراع ماشین بخار و به راه افتادن خطوط راه آهن موجب شد تا این امتیاز از انحصار اشراف خارج شده و طبقه گسترده تری را دربرگیرد. پیشرفت واقعی این پدیده با توسعه وسایط نقلیه موتوری، حمل و نقل زمینی، دریایی و هوایی و گسترش راه ها و جاده ها صورت گرفت. انگلستان که اولین کشور صنعتی اروپایی بود این حق را نه فقط به طبقه کارگر بلکه به دارندگان دستگاه های تولیدی، معدودی از اغنیاء و ثروتمندان، کارخانه دارها، بازرگانان و طبقه متوسط جدید داد تا از اوقات فراغت استفاده کرده و از حقوق و مزایای قانونی نیز برخوردار شوند. توریست ها بیش از هر چیز به طبیعت و فرهنگ مقصد خود علاقه نشان می دهند. دیدن مناظر طبیعی، بناها و ساختمان های معروف، آثار هنرمندان باستان و معاصر، آشنایی با آداب و رسوم ملل مختلف، تماشا و شرکت در مراسم مذهبی، آموختن زبان های جدید و چشیدن غذاهای متفاوت از جمله موارد و عللی هستند که افراد را برای مسافرت به شهر یا کشوری دیگر ترغیب می کند. ناگفته نماند که امروزه بسیاری از سفرها نیز به دلایل خاصی چون حضور در المپیادهای علمی، مسابقات ورزشی و شرکت در نمایشگاه های مختلفی که با انگیزه های اقتصادی، پزشکی و… برپا می شود، صورت می گیرد. توریسم بین المللی با توسعه خطوط هوایی شکل گرفت؛ البته توریسم جمعی تا زمانی که آموختن زبان های مختلف و پیشرفت وضعیت اقتصادی پدید نیامده بود توسعه چندانی نیافت. در حال حاضر در کشورهای پیشرفته توریسم تبدیل به صنعتی بسیار پول ساز شده و به سرعت در حال افزایش است(وفاق، ۲۰۰۷).

تاریخچه گردشگری در ایران

جهانگردی و گردشگری از دیرباز در ایران رونق داشته و آمد و شد خاورشناسان وجود کاروانسراها، چاپارخانه های قدیمی و راه های ارتباطی گسترده دلیل این مدعاست. در دوره های متفاوت و در حکومت های مختلف از جمله هخامنشیان، سلوکیان و… به این مسئله بر اساس شرایط گوناگون توجه شده است. در زمان صفویه یکی از درخشان ترین دوران سیاحت در ایران رقم خورد که مهمترین عوامل توسعه، امنیت، راه های ارتباطی مناسب و تاسیسات متعدد بوده که موجب جلب سیاحان به ایران شده است.در سال ۱۳۱۴ شمسی برای اولین بار در وزارت داخله (کشور) اداره ای به نام «اداره جلب سیاحان خارجی و تبلیغات» تاسیس شد و انجام امور مربوط به جهانگردی کشور بر عهده آن اداره محول شد.در سال۱۳۱۹ شمسی نخستین آژانس جهانگردی ایران در تهران تاسیس شد و در سال۱۳۴۰ نیز شورای عالی جهانگردی مرکب از ۱۲ نفر از نمایندگان وزارتخانه ها و موسسات دولتی و ۳ نفر از اشخاص مطلع و کارشناس در امر گردشگری و جهانگردی به موجب تصویب هیأت وزیران وقت تشکیل شد. در سال ۱۳۵۷ و پس از پیروزی انقلاب اسلامی وزارت اطلاعات و جهانگردی به وزارت ارشاد ملی و سپس به وزارت ارشاد اسلامی تغییر نام داد و حوزه معاونت جهانگردی این وزارتخانه سرپرستی امور جهانگردی کشور را به عهده گرفت. در سال ۱۳۷۶ با ادغام حوزه معاونت سیاحتی و زیارتی و سازمان مراکز ایرانگردی و جهانگردی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان ایرانگردی و جهانگردی به وجود آمد که تا اوایل سال ۱۳۸۳ فعالیت داشت.سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از ادغام دو سازمان ایرانگردی و جهانگردی و سازمان میراث فرهنگی به وجود آمد و بعدها سازمان صنایع دستی نیز به آن اضافه شد که هم اکنون فعالیت خود را ادامه می دهد(وفاق، ۲۰۰۷).

۲-۲-۳ طبقه بندی انواع گردشگر

توریسم دارای انواع مختلفی بوده که براساس عوامل متعدد می توان آن را تقسیم بندی نمود. مهم ترین عواملی که براساس آن انواع توریسم را می توان تقسیم بندی نمود عبارتند از:

  • ازنظر زمانی: فعالیت های گردشگر را به اشکال کوتاه مدت(کمتر از یک روز)، میان مدت (یک تا سه روز) و دراز مدت (بیش از سه روز) از یکدیگر تفکیک می کند.
  • از نظر مکانی: گردشگری را به صورت فعالیت های گردشگری در حوزه نزدیک، میانی و حوزه خارج یا دور تقسیم بندی می کند(جواهر زاده، ۱۳۹۰).
  • از نظر تابعیت: گردشگران به دوگروه گردشگران خارجی (بین المللی) و داخلی تقسیم بندی می شوند.
  • از نظر انگیزه سفر: براساس آن گردشگران با انگیزه های استراحت، تفریح، درمان، زیارت، ورزش و… ازیکدیگر تفکیک می شوند.
  • ازنظر فصل گردشگری: موسم گردشگری را براساس فصول مختلف سال طبقه بندی می کند. در گردشگری دو فصل تابستان و زمستان از اهمیت بالاتری نسبت یه فصول دیگر برخوردار است.
  • از نظر شکل و سازمان دهی سفر: این نوع از سفرها شامل مسافرت های انفرادی،گروهی و یا خانوادگی است.
  • از نظر وسیله نقلیه مورداستفاده: بر اساس نوع وسیله نقلیه مورد استفاده برای انجام سفر طبقه بندی می شود.
  • از لحاظ نوع و محل اقامت: گردشگران را بر اساس نوع و محل اقامت، از نظر کیفی و کمی طبقه بندی می کند. مانند: گردشگران مقیم در هتل ها، مهمانپذیرها، خانه های ویلایی یا پانسیون های خانگی و..(جواهر زاده، ۱۳۹۰).

۲-۲-۴ انواع توریسم

بر اساس عوامل فوق الذکر انواع توریسم عبارتند از:

  • توریسم تندرستی(توریسم سلامت): مسافرت به دهکده های سلامت بدون دخالت پزشک. معمولا برای فرار از ازدحام شهرها یا از بین بردن تنشها و استرس و حتی برای استفاده بیشتر از نور خورشید(وفاق، ۲۰۰۷).
  • توریسم درمانی: استفاده از آبهای معدنی، نمک، لجن های طبیعی، مناطق آفتاب گیر تحت نظارت و مداخله پزشک.
  • توریسم پزشکی: مسافرت به منظور درمان بیماری و انجام جراحی زیر نظر پزشکان در مراکز درمانی که علاوه بر معالجه پیگیری بیمار را شامل می شود و در موارد زیر کاربرد دارد: اموری که در کشور فرد غیرقانونی است، مراقبت های ویژه که در کشور فرد امکان پذیر نیست، در مواردی که لیست انتظار برای معالجه فرد در کشورش طولانی مدت است، برای استفاده از خدمات بهداشتی ارزان یا رایگان(معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری کلانشهر تبریز، ۱۳۹۱).
  • توریسم ورزشی: گردشگری را که حداقل ۲۴ ساعت در منطقه مورد بازدید بماند و هدف سفرش شرکت در فعالیت های مرتبط با ورزش باشد(وفاق، ۲۰۰۷).
  • توریسم ماجراجویی: شامل سفر به نواحی کوهستانی و ناهموار یا ورزش های ماجراجویانه مثل پانچو، کوهنوردی، صخره نوردی و پیاده سفر کردن از راه های ناهموار.
  • توریسم کشاورزی: شامل بازدید از مزارع و زمین های کشاورزی می باشد که به نوعی اقتصاد داخلی کشاورزی را حمایت می کند.
  • توریسم مجازی: سفر به طور فیزیکی انجام نمی شود بلکه کشف دنیا از طریق اینترنت، کتاب و تلویزیون صورت می گیرد.
  • توریستم زیست محیطی: توریسم دائمی که از محیط زیست تأثیر می پذیرد نظیر گردش در پارک های ملی.
  • توریسم فروشگاه کتاب: تلاش عامه مردم برای حمایت از فروشگاه های مستقل با تبلیغ آنها به عنوان مقصد سفر و جذب گردشگران می باشد(معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری کلانشهر تبریز، ۱۳۹۱).
  • توریسم آموزشی: شامل سفر به یک کشور جهت عضویت در یک مؤسسه آموزشی یا شرکت در کلاسهای مورد علاقه شخصی می باشد. مثل کلاسهای آشپزی، با حضور سرآشپزهای نام آور یا کلاسهای صنعت گردشگری.
  • توریسم آثار باستانی: شامل بازدید از مکانهای تاریخی یا صنعتی که از قدمت باستانی برخوردارند از جمله کانالهای قدیمی، را ه آهن، میدان نبرد و… می باشد(جواهرزاده، ۱۳۹۰).
  • توریسم تفننی: توریست به صورت انفرادی یا گروهی در سرگرمی های مورد علاقه خود شرکت می کند و با افرادی که علایق مشابه یا تجربیاتی متناسب با آنها دارند همسفر می شوند که معمولا به صورت گردش در باغ و گشت و گذار در پارک ها می باشد.
  • توریسم فراگیر: توریسم فراگیر یا توریسم برای همه، برای کلیه افراد بویژه افرادی که محدودیت هایی دارند یا از ناتوانی های جسمی رنج می برند، می باشد که در بعضی مناطق با بهره گرفتن از طرحهای دانشگاهی یا اصول توسعه اهداف دانشگاهی مطرح می شود.
  • توریسم دائمی: شامل افراد معمولی می شود که همیشه در تعطیلات با اهداف مالیاتی یا اجتناب از مقیم شدن در یک کشور به آنجا سفر می کنند.
  • توریسم سفری: نوعی خاص از گشت و گذار که شخص از سفر کردن بیشتر از رسیدن به مقصد لذت می برد(معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری کلانشهر تبریز، ۱۳۹۱).
  • توریسم فضایی: شامل سفر به کرات و سیارات دیگر می باشد.
  • توریسم فرهنگی: طی این سفرها از میراث فرهنگی شهرها بازدید می شود. این نوع توریسم تجربیات خاص فرهنگی را نظیر توریسم موزه هنری دربر می گیرد و گردشگران می توانند در طول سفر از موزه های هنری دیدن کنند یا در بسیاری از مراسم فرهنگی شرکت نمایند.
  • توریسم ویرانه ها یا توریسم سیاه: شامل سفر به مناطق حادثه دیده و ویران شده است نه صرفا برای کمک بلکه برای بازدید از خرابه ها می باشد که البته اگر این بازدید ها کار امور امدادرسانی، نجات مصدومین و اقدامات مرمتی را به تأخیر بیندازد، مشکل آفرین خواهد شد.
  • توریسم نیاشناسی: گردشگری و سفر به منظور شناخت شجره نامه و پیشینه نیاکان.
  • توریسم افیونی: سفر به منظور تهیه یا مصرف مواد مخدر. جزیره گوا در هندوستان از مهمترین مقاصد این نوع گردشگری است(معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری کلانشهر تبریز، ۱۳۹۱).
  • طبیعت گردی: همانطور که از اسم آن هویدا است گردشگری به منظور بازدید از جلوه های طبیعت با حداقل خسارت به محیط زیست(جواهر زاده، ۱۳۹۰).
  • توریسم سخت: گردشگری که همراه با مخاطرات جانی است.
  • توریسم خاص: مخصوص معلولین یا بیماران با شرایط خاص
  • توریسم زیارتی: سفر به منظور زیارت مکانی مقدس
  • توریسم آبهای معدنی و چشمه ها: سفر برای دیدن و استفاده کردن از آبهای معدنی و چشمه های آب درمانی برای درمان بعضی بیماریهای خاص و لذت بردن از این نعمت خدادادی.
  • توریسم تشویقی: مانند کارمندانی که به دلایل خاص از سهمیه تشویقی استفاده می کنند.
  • توریسم حادثه جو: دیدن بعضی از موارد خاص مانند دیدن از یک کوه در حال آتشفشان و یا یک منطقه سیل زده و زلزله زده. خبرنگاران مصداق کاملی از این تک گروه هستند(معاونت برنامه ریزی و توسعه شهرداری کلانشهر تبریز، ۱۳۹۱).

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir