عمومی

تکیه های تاریخی تهران

در ازدحام خیابون های شلوغ شهر تهران، رفتن به کوچه پس کوچه های پرخاطره قدیمی که حالا قدم به قدم اون با پرچم های مشکی مزین شده، لطف دیگری داره. کوچه هایی که با گذشته ما پیوند خورده ان و حکایت مون رو به نسل حسین (ع) پیوند داده ان، حکایتی که دست کم از ۳۰۰ سال پیش تا الان امتداد یافته و عزاداری واسه سید و سالار شهیدان رو در طول تاریخ پررنگ نگه داشته.

با روی کار اومدن صفویه در ایران ، کاربری تکیه ها به عنوان مکانی که حالا واسه عزاداری استفاده می شه و تا قبل از اون واسه ورزش های زورخانه یی مورد استفاده بودن، به روال گذشته خود برگشتن و تکایا مکانی شدن واسه برگزاری مراسم عزاداری، تعزیه و سخنرانی، مخصوصا در ایام محرم. تعداد تکیه های باقی مونده از گذشته که بیشتر اون ها به دوره قاجار متعلق ان، حالا به حدود ۵۰ اثر می رسد، تکیه هایی مانند سرپولک، سرتخت ، عباس آباد ، عودلاجان، لوطی علی خان ، هفت تن، چال حصار و رضا قلی خان،؛ اما قدم گذاشتن به هر کدوم از اون ها که روزی صدای ضرب زورخانه در اون ها طنین انداز می شد و حالا صدای موسیقی و عزاداری حسینی، حکایتی داره که هر کدوم در جای خود شنیدنیه.

تکیه ی سادات اخوی

از گذشته های دور ، هر محله یه تکیه ی مخصوص داشت که متأسفانه گذشت زمان باعث تخریب خیلی از اون ها شده. حالا فقط تعداد کمی از اون ها در محله های قدیمی تهران باقی مونده ان. تکیه ی «سادات اخوی» یکی از حسینیه های تاریخی محله ی سادات در منطقه ی عودلاجانه که هنوز به سبک و راه و روش گذشته، پذیرای عزاداران حسینی در ایام محرمه.

یه پژوهشگر تهران قدیم در این باره توضیح داد: در این تکیه، مراسم عزاداری به همون روش دوره ی قاجار برگزار می شه؛ بانوان در حیاط و مردها دور تا دور حیاط روی سکوها عزاداری می کنن و منبر مخصوص سخنران و روضه خوان در وسط مجلس زنونه قرار داره. این شکل از اجرا به دلیل نبودن بلندگو در دوره های گذشته عادی بود که تکیه ی سادات اخوی هنوز اون رو اجرا می کنه.

به گفته ی سعید روشن، مراسم در این تکیه مانند رسوم گذشته که عزاداری ها از زمان طلوع آفتاب شروع می شد، از ساعت پنج صبح شروع می شه و تا قبل از اذان ظهر ادامه می یابد و سخنران و روضه خوان هر کدوم به ترتیب اقامه ی عزا می کنن، هرچند این روش در دیگه تکیه ها کهنه و بی اعتبار شده، اما تکیه ی سادات اخوی بازم به اجرای این رسم پایبنده.

این تکیه با حدود ۱۶۰ سال قدمت ، مانند گذشته با انداختن چادری روی سقف، خیمه ی عزای خود رو برپا می کنه؛ ولی تنها فرق اون با گذشته، سه میله ی آهنیه که حدود ۵۰ سال پیش به دلیل پوسیده شدن چوب وسط خیمه، جای اون رو گرفت و سه قالیچه ای که زیارت عاشورا رو بر خود تبرک دارن. به گفته ی یکی از برادران سادات اخوی، این سه قالیچه هنوز روی دیوار حیاط هستن. این تکیه فقط در مناسبت های جور واجور پذیرای مردمه و در دیگه روزای سال در محله ی سادات، خاموش می موند. منبری هم به نام «چهل منبر» هر روز در ماه محرم، با در نظر گرفتن شرایط کربلا یه نوع آرایش می شه و هر سال از اول محرم تا سوم امام حسین (ع) به مراسم عزای امام حسین (ع) برده می شه.

به گفته ی روشن، از گذشته ای دور، مردم قبل از وارد شدن به تکیه ها و شروع عزاداری های خونگی، به مکان های بزرگ تر و مجالس عزاداری گسترده تر می رفتن. عزاداری های خونگی بعد از ممنوع شدن عزاداری از طرف دولت رضاشاه در میان مردم رواج بیشتری یافت.

تکیه ی رضا قلی خان

 تکیه ی «رضا قلی خان» در عودلاجان یکی دیگه از تکیه هایه که هرچند قسمت بزرگی از اون در اولین خیابون کشی تو تهران نابود شد، ولی هنوز به عشق امام حسین (ع) پایدار مونده.

روشن درباره ی این تکیه، توضیح داد: هرچند درباره ی زمان ساخت تکیه ی رضا قلی خان، ادیب دوره ی ناصرالدین شاه، اطلاعاتی در دست نیس، ولی در نقشه ی کرشیش فرانسوی، نام این تکیه و هم اینکه تکیه ی سادات اخوی نوشته شده.

این پژوهشگر تهران قدیم کامل ترین تکیه های باقی مونده تو تهران رو «تجریش» و «نیاوران» دونست و اضافه کرد: خیلی از این تکیه ها هنوز در فهرست آثار ملی به ثبت نرسیده ان و اداره ی اوقاف اون ها رو ثبت کرده. متأسفانه در این مورد از طرف اداره ی میراث فرهنگی و گردشگری تهران غفلت و بی توجهی شده.

اون درباره ی غذاهایی که در مراسم عزاداری میان مردم پخش می شه هم اعلام کرد: در گذشته، غذای عزاداری ها در سینی بزرگی به نام «مجمع» آورده می شد که داخل اون برنج و خورشت بود و هر چند نفر سر یه مجمع با دست غذا می خوردند . حالا هم در بعضی تکیه ها، تخم مرغ و سیب زمینی آب پز علاوه بر غذاهای دیگه به عزاداران داده می شه.

حسینیه ی کربلایی ها

بعد از حسینیه ی سادات اخوی و تکیه ی رضا قلی خان، به چهارراه گلوبندک می رسیم و حسینیه ی «طویریج» یا حسینیه ی «کربلایی ها».

به گفته ی نصرالله حدادی – تهران شناس – این حسینیه پس از دستور صدام مبنی بر بیرون کردن ایرونی ها از عراق در حدود سال ۱۳۴۵ و با اومدن اون ها از عراق به ایران در سال ۱۳۴۷ با هدف برگزاری مراسم سنتی عزاداری که در کربلا انجام می دادن، در نزدیکی بازار تهران ساخته شد.

مسجد «اردبیلی ها» و تکیه ی «درخونگاه»

مسجد «اردبیلی ها» و تکیه ی «درخونگاه» در محدوده ی سنگلج تهران، دو بنای تاریخی دیگری هستن که در سال های گذشته واسه عزاداری بوسیله تهرانی ها ساخته شدن.

مسجد اردبیلی ها واسه دوره ی فتحعلی شاه قاجاره که در اون مراسم «طشت گذاری» انجام می شه. این مسجد که در دوره ی پهلوی اول به طور کامل خراب شد، دوباره ساخته شد و از سال ۱۳۲۳ در اون مراسم طشت گذاری اجرا می شه. تکیه ی درخونگاه در محدوده ی بازار تهران و سنگلج هم یکی از مکان های مذهبی تهرانه که در اون عزاداری انجام می شه.

به گفته ی حدادی ، در دوره ی قاجار واسه عبور دسته های عزاداری از کنار نخل امام حسین (ع) که در این محله بود ، معمولا دعوا و خونریزی می شد. به خاطر همین، این محله به نام درخونگاه معروف شد تا این که ناصرالدین شاه دستور داد نخل عزاداری محله گرو گرفته شه تا دیگه دعوا و خونریزی پیش نیاد.

کمترین های جور واجور تو تهران براساس شهر محل تولدشون، هر کدوم یکی جور مراسم خاص واسه عزاداری در ایام محرم دارن.

«طبالی های کاظمینی ها»

«طبالی های کاظمینی ها» که مراسم کاظمینی ها رو برگزار می کنه ، مارش عزای مخصوص به خود رو دارن. هیأت «نجفی ها» در منطقه ی سه راه امین حضور واسه خود دسته ی عزاداری راه می اندازند. هیأت افغانی های تهران در شهرری هم طبق آداب و رسوم خاص خود در عزای امام حسین (ع) عزاداری می کنن و ارمنی ها هم در محله ی مجیدیه با پختن نذری به عزا حسین (ع) می شینن.

بوشهری ها با مراسم «سنگ زنی» جنوبی ها با مویه کردن و ریختن کاه بر سر خود و زنان قزوینی که خیلی از اون ها خود رو از قبیله ی بنی اسد می دانند با در دست گرفتن بیل که یادآور خاک کردن پیکر مطهر یاران امام حسین (ع) است، در چهارراه سرچشمه عزاداری می کنن. هم اینکه آملی ها با شیپوری که اون رو «نای نفیر» می نامند، مارش عزای امام حسین (ع) رو می نوازند.

علم یا پرچمی که دسته های عزاداری هنگام برگزاری مراسم با خود به خیابون می بیارن، هم حکایتی جداگونه دارن سروهای آهنی که بر سر علم ها قرار می گیرد، یادآور فداییان صحرای کربلاست. بزرگ ترین سرو، نماد امام حسین (ع) است که با خم کردنش اعلام می شه امام حسین (ع) کشته شد. شیر روی علم هم نماد حضرت علی (ع)، کاووس اون نماد حضرت مهدی (عج) و جام های خالی روی علم نماد تشنگی یاران حسین (ع) در کربلاست که هر کدوم در روز عاشورا، صحرای کربلا رو پیش چشم ایرونی ها می بیارن.

حالا تکیه ها، حسینیه ها ، سجادیه ها ، مساجد و مهدیه ها، مکان هایی هستن که هر ایرونی واسه عزاداری در اون ها قامت عزا می بندد؛ ولی تاریخی ترین و قدیمی ترین مکان ها که از گذشته باقی مونده ان، تکایا هستن که هنوز در زمان عزاداری واسه امام حسین(ع) و برگزاری تعزیه ازش استفاده می کنن. (ایسنا)

زندگینامه میلیونرهای خودساخته

فواید گوش دادن به موسیقی واسه بدن

بازنشر جام جم آنلاین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *