علی (علیه السلام)
فصل سوم:
روابط سببی امام حسن (علیه السلام)
و فرزندانش با خاندان خلفا
گفتار اول: مطلاق بودن امام حسن علیه السلام
امام حسن(علیه السلام) دومین امام شیعیان و بزرگ‌ترین فرزند امام علی(علیه السلام) بود و در سال سوم هجری به دنیا آمدند.192 و در ماه صفرسال پنجاهم هجرت درسن چهل و هشت سالگی رحلت کردند.193 در تاریخ وفات آن حضرت اختلاف است. بعضی منابع مانندآفرینش و تاریخ 194عمرحضرت را چهل و پنج سال و سال وفاتش راچهل و هفتم هجری دانسته‌اند.
مطلاق بودن امام حسن علیه السلام
ازدواج‌های امام حسن یکی از موضوعات بحث برانگیز دردوران زندگی آن حضرت است. برخی ازمنابع سنی و شیعه (تاریخی ـ روایی) از آن حضرت به‌عنوان مطلاق یاد کرده‌اند لذا ما در این‌جا با دلایل زیر مطلاق بودن امام حسن را نمی‌پدیریم.
1ـ درتعداد همسران امام حسن مجتبی(علیه السلام) تضاد فاحشی وجوددارد. تعداد همسران امام در این گزارشه‌ا از پنجاه نفر تا نه‌صد نفر درتغییر است. وجود چنین اختلافی در تعداد طبیعی نیست.
2ـ تعداد فرزندان امام حسن(علیه السلام) بین هفت نفر195 تا بیست و پنج نفر گفته شده196 و مادران آن‌ها هم با نام و نسب، ام ولد بودن یا آزاد بودن آن‌ها ثبت شده است. تعداد فرزندان امام حسن شاهدی بر تعداد اندک همسران اوست که در صورت صحت آمار همسران امام لازم بود تعداد فرزندان امام بسیار بیش‌تر از این باشد.
3ـ وضع همسران امام از جهت پدر، مادر، قبیله و طایفه نامعلوم است به همین جهت تردید جدی درباره این روایات وجوددارد و هم‌چنین در روایات مربوطه به شکل مبهم و مجهول عددی را به تعداد همسران امام نسبت داده‌اند اما در هیچ کدام از منابع تاریخی مشخصات این زنان و این‌که پس از طلاق از امام با چه کسی ازدواج کرده‌اند بیان نشده است. ابو الحسن مدائنی مورخ مشهور قائل همسر برای امام بوده، توانسته تنها نام یازده نفر را به‌عنوان همسر امام ذکر کند.197
1ـ منابع سنی و شیعه به شخصیت متعبد امام تصریح کرده‌اند هم‌چنین روایات و احادیث فراوان در مبغوض بودن و ناروا بودن طلاق نیز وجود دارد. طلاق حتی در جاهلیت هم امری ناپسند بود. طلاق در سخن و سیره پیامبر مزمت شده و زشت‌ترین حلال‌ها معرفی شده است.198 و مطلاق بودن امام مخالفت آشکار با سیره‌ی رسول خدا بود و به آسانی پذیرفتنی نیست چنین شخصیتی زاهد و متعبد به چنین کاری به شکل مکرر اقدام کنند.
2ـ این احادیث در منابع شیعه به امام صادق نسبت داده شده است.و اولین باز نیز توسط منصور عباسی به‌عنوان نقطه ضعف امام بیان شد که هر دو در قرن دوم می‌زیستند و حال این سوال مطرح می‌شود که چرا این امر در قرن اول گفته نشد به خصوص با توجه به درگیری‌ها و دشمنی‌های معاویه با امام حسن بی‌تردید اگر امام در زندگی خود دچار چنین ضعف بزرگی بود معاویه برای توبیخ و کوبیدن امام از آن غفلت نمی‌کرد تا منصور یک قرن بعد برای کوبیدن فرزندان او ازآن استفاده کند این امر از چشمان تیز بین معاویه و امثال پنهان نمی‌ماند و امویان در دست و پا زدن‌های‌شان برای کسب قدرت و برای اثبات عدم کفایت امام به آن‌ها تمسک می‌کردند. سکوت تاریخ در این دوره و عدم وجود گزارشی در دوره‌ی امویان در این‌باره تأمل برانگیز است در تمام روایات تاریخی که از گفت و گوها و نامه‌های متقابل امام و معاویه باقی مانده نه تنها هیچ سخنی از عدم شایستگی امام در خلافت مسلمانان وجود ندارد بلکه وی را ستوده است199 و نهایت ادعای معاویه در شایسته‌تر بودن خود، مسن‌تر و باتجرمبه ومسن‌تر بودن در حکومت بود200.
ابن‌شهر آشوب روایت کرده است که حضرت امام حسن یکی از دختران عثمان خلیفه‌ی سوم به نام عایشه را خواستگاری کرد ولیکن با این درخواست موافقت نشد و عایشه را به عبدالله بن‌زبیر دادند.
چندی بعد معاویه ام کلثوم دختر عبدالله بن‌جعفر را برای یزید خواستگاری کرد عبدالله بن‌جعفر اختیار را به امام حسین داد و گفت: بزرگ ما امام حسین(علیه السلام) است آن حضرت دایی آن دختر
است و اختیار با او ست امام حسین(علیه السلام) ام کلثوم را به عقد پسر عمش قاسم بن‌محمدبن جعفر در آورد.201
داستان این خواستگاری شنیدنی است. مروان به نمایندگی از معاویه با زینت فراوان به مسجد رفت و پهلوی امام حسین نشست و گفت: معاویه مرا دستور داده که دختر عبدالله بن‌جعفر را برای یزید خواستگاری کنم و هر مهری که پدرش خواست قرار می‌دهم و قرض پدرش را ادا می‌کنم تا به این وسیله میان دو قبیله صلح باشد و موجب فخر شما گردد. وقتی سخن مروان تمام شد حضرت امام حسین فرمودند: حمد می‌کنم خداوندی که ما را برای دین خود پسندیده و بر خلق خود خلیفه کرد. بعد از حمد و ثنای خداوند فرمود: چنان‌چه ما به این وصلت رضایت دهیم بیش از پانصد درهم که سنت رسول الله است نمی‌خواهیم و آن‌چه که در مورد قرض پدرش گفتید در نزد ما متعارف نبوده و نیست که زنان ما قرض ما را ادا کنند و درباره صلح بین دو قبیله ما از برای خدا با شما دشمنی کرده‌ایم و هرگز در دنیا با شما صلح نخواهیم کرد. خویشی نسبی نتوانست میان ما و شما صلح دهد چگونه روابط سببی موجب صلح ما با شما خواهد شد.
شاید بتوان از این گفتار محکم و حکیمانه امام حسین نتیجه گرفت ازدواج‌هایی که بین خاندان اهل بیت با خلفا انجام گرفته نمی‌توانسته صلح و دوستی را بین آنان ایجاد کند چرا که بنا به گفته امام حسین روابط نسبی نتوانستند میان آنان صلح ایجاد کند چگونه روابط سببی می‌تواند این تأثیر اثر داشته باشد. یکی از این روابط نسبی رابطه ام البنین مادر حضرت عباس با شمربن ذی الجوشن است. شمر برادر ام البنین ودایی حضرت عباس بود ولی در جبهه مقابل در برابر ام البنین ایستاد. اگر چه شمر به خاطر این نسبت برای حضرت عباس امان نامه آورد ولی حضرت عباس قرابت و نزدیکی خود را به پیغمبر بیش‌تر می‌داند و امان نامه را رد می‌کند لذا این واقعیت را باید پذیرفت که حساب افراد و راه و روشی که در زندگی در پیش می‌گیرند سوا از قبیله، طایفه، پدر و اجدادشان می‌باشد چه بسا خواهر و برادری که از یک خون هستند اما یکی راه سعادت و دیگری راه شقاوت را انتخاب می‌کند.
انتساب افراد به خلفا لزومأ به معنای همدست و همراه بودن با خلفا و بعضأ دشمنی با اهل بیت نیست که ازدواج یا عدم ازدواج با فرزندان و نوادگان آنان سند محکمی برای دوستی اهل بیت با خلفا و یا دشمنی و عداوت آنان باشد.آنگونه که وهابیت با استناد به این ازدواجها روابط اهل بیت با خلفا را دوستانه دانسته‌اند و دشمنی و عداوت بین شیعه و سنی را ساخته و پرداخته شیعیانی می‌دانند که از سیره اهل بیت عدول کرده‌اند.
گفتار دوم: همسران امام حسن علیه السلام
درباره همسران امام حسن در منابع اختلاف است بعضی منابع امام حسن را مطلاق دانسته‌اند که با دلایلی که گفته شد مطلاق بودن امام ثابت شدنی نیست از طرفی تعداد اندک فرزندان امام دلیل دیگری بر کم بودن همسران آن حضرت می‌باشد.
مدائنی نتوانسته است حتی نام یک زن بیش از همان یازده زنی را که اسم برده است بیاورد و آن تعدادی را هم که نام برده است.ازدواج پنج تن از آنان با امام حسن نا معلوم و کاملأ مشکوک است. در انساب هفت همسر و ام ولد، 202 طبقات الکبری ده همسر و ام ولد203 مناقب ال ابی‌طالب شش همسر و ام ولد204 الارشاد شیخ مفید نه همسر و ام ولد205 به امام نسبت داده‌اند.
سه ازدواج مشخص حسن(علیه السلام) در زمان حیات پدرش بود که به دستور علی(علیه السلام) بزرگ خاندان انجام گرفت و این امری مرسوم بود.206
1ـ سلمی یا زینب دختر امرو القیس از قبیله کنده207
احتمالاً امام حسن اولین بار، با سلمی یا زینب دختر امروالقیس بن‌عدی بن‌اوس بن‌جابربن کعب بن‌عدی رئیس مشهور قبیله کلب، ازدواج کرد امروالقیس مردی مسیحی بود که از شام به مدینه آمد تا نزد خلیفه عمر به دین اسلام در آید عمر رفتار او را پسندید و بلافاصله او را به امیری مسلمانان قضاعه(که کلب از آن قبیله بود) منصوب کرد هنگام باز گشتن علی(علیه السلام) همراه دو پسرش حسن و حسین(علیه اسلام) به دیدار او رفت و در خواست وصلت با خاندان او کرد امرو القیس رضایت داد و دخترانش محیاه، سلمی، رباب را به ترتیب به ازدواج این سه عضو از خاندان پبامبر (حضرت علی، امام حسن، امام حسین) در آورد.208
این واقعه احتمالأ در زمانی بود که مسلمانان در اوائل خلافت عمر فلسطین را فتح کرده بودند حسن(علیه السلام) در سال سوم و حسین(علیه السلام) در سال چهارم هجری متولد شدند و جوان‌تر از آن بودند که این ازدواج بلافاصله انجام پذیرد چیز دیگری درباره سلمی گفته نشده است
ذهبی در کتاب تاریخ اسلام محیاه دختر امروالقیس مرد مسیحی را از زنان علی(علیه اسلام) دانسته‌ که برای او فرزندی آورد که در کودکی مرد.209
2ـ جعده دختر اشعث بن‌قیس کندی210
امام حسن در دوران حضور علی(علیه اسلام) در کوفه با جعده دختر اشعث بن‌قیس کندی ازدواج کرد. این زن معمولأ متهم است که به تحریک معاویه امام حسن را مسموم کرد وی بعد از رحلت امام حسن با یعقوب از پسران طلحه ازدواج کرد و برای او فرزندانی آورد.211
3ـ ام بشیر دختر ابی‌مسعود عقبهبن عمرو بن‌ثعلبه خزرجی انصاری.212
دختر یکی از مسلمانان صدر اسلام که قبل از هجرت در عقبه با پیامبر بیعت کرده بود.
احتمالأپس از ورود به کوفه و پیش از واقعه صفین امام حسن با ام بشیر(و بنابر روایاتی دیگر ام بشیر) دختر ابی‌مسعود عقبه بن‌عمرو بن‌ثعلبه خزرجی انصاری ازدواج کرد. ابو مسعود سال‌ها بود که در کوفه سکونت داشت و از جمله کسانی بود که با شورشیان کوفه علیه عثمان مخالفت کرد امام علی در زمان غیبت خود در کوفه که در صفین می‌جنگید او را به امارت کوفه منصوب کرد اما ابو مسعود بی طرف ماند و سد راه فعالیت‌های جنگی علی شد به‌طوری‌که نقل شده علی بعد از بازگشت به کوفه او را سرزنش کردو ابو مسعود با حالتی خشمگین به بهانه حج از او جدا شد.213
ام بشیر برای امام حسن بزرگ‌ترین پسر او یعنی زید را به دنیا آورد(البته نمی‌توان این را نادیده گرفت که یکی از پسران امام حسن که از ام ولد بود پیش از زید به دنیا آمد.) و دختری بنام ام الحسین را (در بعضی منابع او را ام الحسن یا رمله یا ام الخیر ذکر کرده‌اند.) بنا به نقل شیخ مفید امام حسن دختر دیگری به نام ام الحسن داشت.214 که صحیح به نظر نمی‌رسد چرا که ظاهرأ ام الحسن و ام الحسین نام یک فرد می‌باشد که بعضی منابع ام الحسن و منابع دیگر ام الحسین نوشته‌اند.
ام الحسین با عبداله بن‌الزبیر(خلیفه زبیری) ازدواج کرد و از او صاحب فرزندانی شد(در بعضی منابع نام او را ام الخیر یا رمله یا ام الحسن) ذکر کرده‌اند در انساب الاشراف بلاذری از ام الحسین دختر امام علی نام برده شده است که باعبداله بن‌الزبیر ازدواج کرد و از طرف دیگر ام الحسین فرزند امام حسن با عبداله بن‌الزبیر ازدواج می‌کند که محل بحث و تردید است.
4- خوله دختر منظوربن زبان فزاری.215
امام حسن پس از کناره‌گیری از خلافت و بازگشت به مدینه با خوله ازدواج کرد وی قبلأ زن
محمد فرزند طلحه بود که در جنگ جمل به قتل رسید. عبداله بن‌الزبیر(خلیفه زبیری) با خواهر
خوله به نام تماضر ازدواج کرده بود.216 بنابراین امام حسن و عبداله بن‌الزبیر با این وصلت با جناق
شدند.
امام حسن(علیه السلام) از خوله فرزندی بنام حسن داشت.217 و معلوم نیست، که هنگام رحلت امام حسن(علیه السلام)، خوله هنوز همسر او بود یا قبلأ او را طلاق داده بود. پس از امام حسن با شخص دیگری ازدواج نکرد و روبند از صورت [ بر نداشت]218
5ـ ام اسحاق

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تحقیق رایگان دربارهاوقات فراغت

0 thoughts on “پایان نامه رایگان درباره طلاق، امام صادق

دیدگاهتان را بنویسید