ـ إعلام الورى بأعلام الهدى:
این اثر یک دوره تاریخ چهارده معصوم است که نوشته عالم بزرگ شیعه امامیه ابو علی، فضل بن‌طبرسی، معروف به امین الاسلام است وی متولد مشهد (460ـ 548 ه ق) بوده و در بیهق از دنیا رفت.
بنا به آن‌چه در مقدمه کتاب آمده، مؤلف این اثر را براى یکى از ملوک آل باوند نوشته است.
مؤلف که از شیعیان معتدل به شمار مى‏رود کتاب خود را به گونه‏اى گردآورده که مورد قبول شیعه و سنى باشد. از این رو بخشى از منابع خود را از کتب اهل سنت قرار داده است. صحیح بخارى، صحیح مسلم، دلائل النبوه ابوبکر بیهقى، کتاب المعرفه ابوعبدالله بن‌منده، شرف المصطفى ابو سعید خرگوشى، مقاتل الطالبیین ابوالفرج اصفهانى، عیون الأخبار ابن‌قتیبه از جمله منابع او هستند. چنان‌که از منابع شیعى او مى‏توان به کتاب کافى، عیون أخبار الرضا علیه‏السلام، کمال الدین، الغیبه شیخ مفید اشاره کرد. با توجه به شباهت موضوع و محتواى اعلام الورى با کتاب الارشاد شیخ مفید، بخشى از مطالب آن را مى‏توان برگرفته از آن دانست.
اهتمام طبرسى به سیره رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ستودنى است زیرا کمتر کتابى از متقدمان شیعه درباره سیره آن حضرت تدوین شده است. از ویژگى‏هاى اعلام الورى آن است که مطالب زیادى از کتاب أبان بن‌عثمان احمر بجلى صحابى امام صادق(علیه السلام) نقل کرده که اکنون این کتاب از بین رفته و تنها از طریق کتاب اعلام الورى به گزارش‏هاى آن دسترسى داریم.
إعلام الورى چهار رکن دارد و هر رکن چندین باب و فصل را در خود جاى داده است. از این ارکان یکى به شرح زندگانى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و حضرت زهرا(سلام الله علیها) است. رکن دوم زندگی امیرمؤمنان(علیه السلام) و رکن سوم شرح حال امام دوم تا یازدهم(علیهم السلام) است و رکن چهارم مختص امام عصر(عج) شامل زندگى و اثبات امامت آن حضرت، علت غیبت و جواب شبهه‏هاى مطرح شده پیرامون آن جناب‏.
این کتاب در دوره‏هاى مختلف قابل توجه بوده و نویسندگان شیعى به آن استناد کرده‏اند، چنان‌که از منابع مجلسى در بحار به شمار مى‏رود. گویا زمانى نسخه‏اى از آن بدون نام طبرسى یافت شده که با عنوان ربیع الشیعه شهرت یافته و به سید ابن‌طاووس(متوفاى 664) نسبت داده شده است. در حالى‌که اهل فن، این دو را یک کتاب مى‏دانند که نسبت آن به طبرسى جاى تردید ندارد.
از آن‌جایی که این کتاب جزء کتاب‌های انساب نبوده، به روابط سببی فرزندان و نوادگان ائمه به تفصیل نپرداخته است و در مقایسه با کتاب‌های انساب در دسته دوم اهمیت قرار گرفته بیش‌ترین استفاده از این کتاب در حوزه گزارشات تاریخی پیرامون زندگی فرزندان ائمه بوده است.
5ـ الإرشاد فی معرفه حجج الله على العباد:
شیخ مفید مؤلف این کتاب از چهره‏هاى برجسته علما و فقهاى شیعه(336ـ 413 هجری) در قرن چهارم هجرى مى‏باشد. شیخ مفید از شاگردان ابن‌ابى‌عقیل است. وى در حومه بغداد دیده به جهان گشود و دانش‏هاى ابتدایى را در خانواده و زادگاه خویش به پایان برد. او در یک خانواده پرسابقه و اصیل در تشیع و از سلاله نیکان و پاکان به دنیا آمد. سراسر وجود خاندان او مالامال از عشق به اهل بیت رسالت‏ علیهم السلام بود. ابو یعلى جعفرى که داماد مفید بوده است، مى‏گوید: “مفید شبها مختصرى مى‏خوابید و بقیه شب را به نماز یا مطالعه یا تدریس یا تلاوت قرآن مجید مى‏گذرانید.” وى راهى بغداد گردید و در آن‌جا از محضر اساتید و دانشمندان کسب علم و دانش نمود تا در علم کلام، فقه و اصول سرآمد دانشمندان گردید.
‏موضوع‏کتاب “الإرشاد” تاریخ زندگانى ائمه(علیهم السلام) است که شیخ مفید با توجه به روایاتى که در اختیار داشته جمع آورى نموده است. وی در این کتاب به فضایل اهل بیت(علیهم السلام) و یاران آنان نیز اشاره دارد.
کتاب الإرشاد از معتبرترین منابع روایى شیعه درباره زندگانى ائمه(علیهم السلام) به شمار مى‏آید و بسیارى از منابع مهم شیعه که به زندگانى ائمه پرداخته‏اند، این کتاب را مستند خود قرار داده‏اند. این کتاب از مصادر بحار الانوار نیز مى‏باشد.
کتاب الإرشاد بهترین کتاب براى دستیابى به منابع اولیه شیعه درباره زندگانى و فضایل ائمه(علیهم السلام) است.
شیخ مفید این کتاب را به درخواست یکى از یاران خود نگاشته‏اند. وى در آغاز کتاب مى‏فرماید: “من بنا به درخواست شما در این کتاب نام ائمه هدى(علیهم السلام) و تاریخ زندگانى آن‌ها و محل قبر و حرم آن بزرگواران را آورده‏ام. هم‌چنین به بخشى از روایات، درباره شأن و مقام آن امامان معصوم نیز اشاره دارم، تا عقیده شما به دین از روى آگاهى و شناخت باشد”.
شیخ مفید در کتاب الإرشاد همانند یک کتاب تاریخى عمل نموده و به بیان حوادث تاریخى پرداخته است.علاوه بر آن، این کتاب، یک کتاب عقیدتى نیز به شمار مى‏آید زیرا در آن به بسیارى از عقائد شیعه اشاره شده است. ضمنا شیخ مفید در این کتاب مانند کتاب‏هاى روایى مطالب را با ذکر سند آورده و این کار ارزش و اعتبار آن را بالا برده است.
نکته دیگر این‌که نیمى از کتاب، اختصاص به زندگانى امیر مؤمنان على(علیه السلام) دارد و این حاکى از اهمیتى است که شیخ مفید براى آن حضرت قائل بوده است.
مفید کتاب الإرشاد را در سال 411 هجرى نگاشته یعنى دو سال قبل از وفات و در اوج شهرت علمى ایشان که این نیز بر ارزش کتاب مى‏افزاید.
در این کتاب بسیارى از موضوعات مهم تاریخ ائمه(علیهم السلام) بیان شده، مانند:
1ـ خبر دادن حضرت على(علیه السلام) از شهادت خود.
2ـ روایاتى که دلالت بر فضایل آن حضرت مى‏کند.
3ـ قضاوت‏هاى آن حضرت‏.
4ـ سخنان ایشان‏.
5ـ تاریخ امام حسن(علیه السلام‏).
6ـ حرکت امام حسین(علیه السلام) به سوى عراق‏.
7ـ قیام زید شهید.
8ـ امام رضا(علیه السلام) و ولایت عهدى‏.
9ـ ورود امام هادى(علیه السلام) به سامرا.
10ـ سیره امام زمان (عجل الله تعالى فرجه).‏
و بسیارى از مباحث مهم دیگر از جمله به فرزندان ائمه وهمسران آنان اشاره کرده است.
6ـ الفخری فی أنساب الطالبیّین:
سید‌عزیزالدین ابوطالب اسماعیل بن‌حسین حسینى مروزى ازوارقانی نیشابورى عالم، نسب شناس، ادیب و قاضى(572 ـ 614ه ق )در شهر مرو متولد و در نیشابور دیده از جهان فرو بست.
او براى کسب علم به شهرهاى زیادى از جمله شیراز، هرات، شوشتر، یزد، رامهرمز و بغداد مسافرت کرد و با عالمان و دانشمندان آن بلاد ملاقات نمود. وى علاوه بر تبحّر و تخصص در علم أنساب در ادب و شاعرى نیز مهارت داشت. مشایخ وى عبارتند از: ابو الفتح محمد بن‌سعد بن‌محمد بن‌ابى‌الفضل الدیباجى، ابو الفتح ناصر بن‌ابى‌المکارم عبد السید بن‌على المطرزى الخوارزمى، ابوبکر محمد بن‌عمر الصائغى السبخى، فخر الدین رازى و….
آثار او عبارتند از: حظیره القدس، بستان الشرف، غنیه الطالب فی نسب آل ابی‏طالب، الموجز فی النسب، زبده الطالبیه، الفخرى فی أنساب الطالبیین، خلاصه العتره النبویه فی أنساب الموسویه، المثلث فی النسب، التعلیقه على سرّ الأنساب، نسب الساده المراوزه و…
کتاب الفخرى درباره نسب خاندان ابوطالب یعنى فرزندان على(علیه السلام)، جعفر و عقیل تألیف شده و علت نام‌گذارى آن درخواست مفسر مشهور فخرالدین رازى براى تدوین این کتاب بوده و مؤلف، آن را براى عالم اهل سنت نوشته است.
نویسنده پس از مقدمه‏اى در نسب پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، به آل ابى‏طالب مى‏پردازد. نسب امیرالمؤمنین(علیه السلام) بیشترین حجم کتاب را به خود اختصاص داده و شامل اعقاب فرزندان آن حضرت است. اعقاب پنج پسر امام علی، محمد بن‌حنفیه، عمر الاطرف و حضرت عباس و امام حسن و امام حسین را آورده است.
در فصل اعقاب امام حسین، انساب تقویه، انساب موسویه(امام موسی کاظم) اعق اب امام صادق و اعقاب زین العابدین را لحاظ کرده و در فصل امام حسن اعقاب حسن مثنی که نسلش از پنج پسر به نام‌های عبدالله محض، ابراهیم الغمر، حسن مثلث، جعفربن حسن مثنی، داودبن حسن مثنی ادامه پیدا می‌کند پرداخته است.
یکی از نقاط ضعف این کتاب عدم ثبت گزارش ازدواج دختران و یا پسرانی است که نسلی از آنان باقی نمانده است د یگر این‌که ترتیب انساب آن‌گونه که معمول است در این کتاب نیامده و پس از اعقاب امام کاظم(علیه السلام) با عنوان انساب موسویه، به نسل امام صادق(علیه السلام) مى‏پردازد. گویا در این اثر به برخى افراد نیز اشاره نشده است. در خاتمه کتاب هم از برخى مشاهیر که به القابى معروف‏اند یاد مى‏شود. این القاب، القاب ویژه شخص مى‏باشد که فرزندان وى بدان‏ها ملقب نمى‏شوند، نظیر علویه، حسینیون، باقریه، موسویه و..
در ابتدای چاپ فعلى این کتاب، رساله‏اى با عنوان “الضوء البدرى فى حیاه صاحب الفخرى” به خامه آیت الله مرعشى نجفى آمده و شرح حالى از مؤلف کتاب ارائه داده است.
باید توجه داشت که اثر دیگرى با عنوان “الفخرى فى الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه” نوشته محمد بن‌على بن‌طباطبا معروف به ابن‌الطقطقى (م 709) وجود دارد که بخشى از آن پند و اندرز به فرمان‌روایان و دولت‌مردان است و ادامه آن به بیان خلاصه‏اى از رویدادهاى تاریخ اسلام مى‏پردازد. شهرت دو اثر به “الفخرى” گاه سبب خلط بین آن دو مى‏گردد.
7ـ الطبقات الکبرى:
ابو عبدالله محمد بن‌سعد بن‌منیع، مشهور به کاتب واقدى(168ـ 230) مورخ و سیره نویس مشهور بغداد و مؤلف کتاب الطبقات الکبرى است. او از موالى حسین بن‌عبد الله نواده عباس عموى پیامبر بود. ولى ابن‌خلکان بنا به مستندى نامعلوم او را زهرى شمرده است. همو از وى تعبیر به بصرى کرد و زاخائو و برخى دیگر بصره را محل تولد او دانسته‏اند.
ابن سعد از نخستین سیره نویسانى است که در غیر مدینه رشد یافتند چه آن‌که غالب سیره نویسان پیش از او چون ابن‌اسحاق و واقدى مدنى‏اند. او از جمعى از برجسته‏ترین مشایخ بصره کوفه و بغداد چون هشیم بن‌بشیر، اسماعیل بن‌علیه، وکیع بن‌جراح، سفیان بن‌عیینه، هشام کلبى، هیثم بن‌عدى و ابو نعیم فضل بن‌دکین، روایات تاریخى و حدیث فرا گرفت. او مدتى نیز در مدینه اقامت گزید و از مشایخ آن دیار چون معن بن‌عیسى، محمد بن‌اسماعیل بن‌ابى‌فدیک و ابو حمزه انس بن‌عیاض، استماع نمود. از برخى مشایخ مکى چون احمد بن‌محمد ازرقى و سعید بن‌منصور حدیث شنیده است.
موضوع‏ این کتاب در موضوع زندگى صحابه است مؤلف علاوه بر اطلاعات گسترده‏اى که درباره صحابه و تابعین و عالمان مسلمان تا زمان خود آورده، به شرحى نسبتاً مفصل از زندگانى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرداخته است. در این کتاب هم‌چنین به مناسبت صحابه و تابعین، شرح حال مختصرى از پنج امام نخست شیعیان ارائه مى‏شود.
این کتاب به منظور شناسایى طبقه‏هاى نخست صحابه و تابعین تألیف شده و پس از شرح زندگانى و مغازى پیامبر(صلی الله علیه و آله)، به ترتیب از صحابه حاضر در جنگ بدر، غیر بدرى‏ها، صحابه‏اى که به شهرهاى مختلف هجرت کره و در آن‌جا سکونت کرده‏اند، طبقات هفت‏گانه تابعین و سرانجام زنان صحابى سخن گفته است. مجموع این مطالب در چاپ مشهور کنونى کتاب طبقات ضمن هشت جلد منتشر شده است. دو جلد نخست از این مجموعه به سیره و مغازى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اختصاص دارد.
جلد سوم چاپ سخو دارای دو بخش است بخش نخست ویژه شرح حال مهاجران شرکت کننده در جنگ بدر است بخش دوم از جلد سوم درباره انصار شرکت کننده در جنگ بدر است در این جلد شرح حال برخی از مهاجران و تنصار مانند امیرالمومنین و دیگر جانشینان پیامبر و سعد بن‌معاذ و ابو ایوب انصاری بسیار مفصل است و در باره برخی دیگر فقط به یکی دو سطر بسنده کرده است.
جلد چهارم هم داری دو بخش است بخش نخست شرح حال گروهی از پیشگامان مهاجر و انصار

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه رایگان دربارهج2،، ج3،، جعفریان،

0 thoughts on “پایان نامه رایگان درباره امام صادق، امام زمان

دیدگاهتان را بنویسید