عوامل تاثیرگذار بر احداث پارک فناوری

بعد از گذشت حدود شصت سال از اولین پارک فناوری در استندفورد آمریکا، مطالعات متعددی در مورد این پدیده بخصوص در سال های اخیر انجام شده است. با وجود این، مطالعات سیستماتیک در این زمینه کمتر صورت گرفته است و اغلب مقالات پیرامون مسائل جزیی و همراه با تحلیل های تکراری است.

در بین مقالات و مطالب منتشر شده در مورد پارک های فناوری آنچه مورد نظر ما در این پژوهش است مرور نوشتارها با هدف گردآوری عوامل موثر بر ایجاد پارک ها از دیدگاه نویسندگان مختلف است.

در این زمینه می توان مقالات را به دو دسته تقسیم کرد. دسته اول گروهی که به طور مستقیم به بررسی عوامل موثر بر ایجاد و موفقیت پارک ها پرداخته اند و مقالاتی که ضمن بررسی سایر مباحث مرتبط با پارک های فناوری به عوامل موثر بر ایجاد پارک ها هم اشاره کرده اند.

در پژوهشی به تعیین عوامل موفقیت پارک های فناوری آمریکا پرداخته شده که رابطه منطقی بین فعالیت های ساکنین پارک و برنامه های اعضای هیئت علمی و دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه منطقه که می تواند موجب هم افزایی فعالیت ها شده و کارایی پارک ها را افزایش دهد و از طرفی جریان دانش و فناوری بین دانشگاه و شرکت های حاضر در پارک را تسهیل نماید.

سرویس هایی که پارک ارائه میکند می‌تواند جذابیت لازم برای حضور شرکت های قوی در پارک را فراهم آورد و حضور این شرکت ها و تعامل آنها با یکدیگر نوآوری های فنی را تسهیل نماید.

سیاست های مدیریت پارک، جانمایی فیزیکی پارک باید جوابگوی توسعه تجهیزات ساکنان باشد. باید کنترل و محدودیت هایی مستقر شود که کیفیت بالای پارک را حفظ نماید.هزینه حضور در پارک در مقابل جایگزین ها کمتر باشد.

عوامل جغرافیایی و محیطی، منطقه مسکونی با فاصله کم از شهر، ساختمان های کافی با قیمت مناسب، مدارس عمومی مناسب، مدرسه عالی یا دانشگاه مناسب در منطقه با برنامه پژوهشی مشخص، تکنسین های ماهر در منطقه، فرودگاه منطقه ای مناسب. (Money, 1970)

توجه به این عوامل باعث ارتقاء دانش کارکنان شرکت‌های حاضر در پارک می شود و از سوی دیگر پارک را به عنوان محل مناسبی برای حضور شرکت های فناوری محور معرفی می نماید.

روکارت و همکارانش در سال 1979 چهار منبع اصلی برای عوامل حیاتی موثر بر پارک ها معرفی کرده اند:

فاکتور های صنعتی :  هر صنعت بخصوصی، یکسری عوامل حیاتی موفقیت منحصر به فرد مخصوص به خود را دارد که طبیعت آن صنعت را معین می کند . این فاکتورها بر تمام کارخانه ها و سازمانهای که در راستای این صنعت وجود دارند، اثر می گذارند.

استراتژی رقبا، موقعیت صنعتی و محل جغرافیایی: در این گروه یکسری از عوامل حیاتی موفقیت که مربوط به خود سازمان و رقبای سازمان است تعریف می شوند. معمولاً فاکتورهای زیادی یک سازمان را از سازمان دیگر در یک صنعت جدا می‌سازد بزرگی محل جغرافیایی، موقعیت صنعتی و بازار از جمله این فاکتورها هستند.

فاکتورهای محیطی: در این گروه فاکتورها قرار دارند که راجع به محیط دولت و تأثیرات خارجی و صحبت می کنند مثلاً شرکتی که کالاهایش را از ژاپن وارد می کند معمولاً سودش تأثیر پذیر از قدرت ین است.

فاکتورهای زمانی: در این دسته فاکتورهایی هستند که به طور موقت جزء فاکتورهای بحرانی موفقیت در یک سازمان حساب شده اند. یعنی در نتیجه یک رویداد غیر عادی یک عامل می تواند برای مدت کوتاهی مهم تلقی شود.

پس از وی در سال 1982 لاواله طی مقاله‌ای در مورد پارک های فناوری به تجهیزات فیزیکی مناسب، فضای انکوباتوری ارزان قیمت، منابع مالی کافی، دانشگاه قوی منطقه ای که تحصیلات تکمیلی در مدیریت داشته باشد و دانشگاه فنی و مهندسی اشاره کرد.  (Lavalle, 1982)در همان سال ویلیامز عوامل موثر در موفقیت پارک ها را در چهار گروه بسیار مهم، مهم، مرتبط و غیرمرتبط تقسیم بندی کرد.

او که پژوهش خود را در مورد پارک‌های انگلیس انجام داده بود، دسترسی آسان به فرودگاه بین‌المللی، شبکه راه های مناسب، محیط مسکونی مناسب و محیط کاری مناسب را در گروه اول، دسترسی به بازار، دسترسی به بازار سرمایه، نیروی کار ماهر، راه آهن و دانشگاه حمایت کننده منطقه ای را در گروه قرار داد. دسترسی به امکانات حمل و نقل مناسب و محیط کاری  و مسکونی مناسب نیز جز زیرساخت هایی هستند که امکان بقا و رشد شرکت های حاضر در پارک را افزایش داده و در کاهش هزینه ها نقش مهمی ایفا می کنند. (Williams, 1982)

کارتر در پژوهشی در مورد پارک های فناوری در انگلیس در 1989 نزدیکی به نهاد های تحقیقاتی و دانشگاهی و ارتباط با آنها، وجود نیروی کار مناسب در منطقه، دسترسی به بازار، عرضه کننگان، خدمات حرفه ای، محیط مسکونی و کاری مناسب و شبکه ارتباط ملی و بین المللی را جزو عوامل حیاتی موفقیت قرار داد. (Carter, 1989)

در سال 1990 هیلپرت ضمن تأیید عواملی ک توسط محققین قبلی ذکر شده بود، روحیه کارآفرینی، مهارت‌های مدیریتی، سیاست های استقرار در پارک و جو سیاسی برای حمایت از پارک را عامل موثر در ایجاد و موفقیت پارک در رسیدن به اهدافش دانست. (Hilpert, 1990) و حمایت سیاست‌گزاران و تصمیم‌گیرندگان محلی و ملی از پارک ها را عاملی برای ارائه خدمات بهتر از سوی پارک به شرکت های مستقر می‌داند.

لاگر و گلداستین در 1991 در پژوهشی وجود فعالیت های R&D و  High-Tech در منطقه، وجود مراکز پژوهشی و دانشگاه‌های پزشکی یا مهندسی در منطقه، دسترسی به فرودگاه مناسب و شبکه‌ای از زیر ساخت های کسب و کار را عامل موفقیت پارک های فناوری برشمردند. (Lugger & Goldstein, 1991) دراین تحقیق به نقش فعالیت های R&D منطقه ای در موفقیت پارک پرداخته شده است، چرا که پارک های فناوری برای حمایت و تسریع در رشد شرکت های تکنولوژی محور و شرکت‌های نوپای متکی به فناوری پدید آمده اند و چنانچه در منطقه‌ای توانمندی پژوهشی و تکنولوژیکی کافی وحود نداشته باشد اصولاً تأسیس پارک فناوری در آن منطقه معنادار نخواهد بود. اما وجود اینگونه فعالیت های و دسترسی شرکت های حاضر در پارک به آنها به ظرفیت های نوآوری های فنی خواهد شد.

لی و فلسن استین در 1992 و 1994 هر کدام یک عامل را به عنوان عامل حیاتی موفقیت نشان دادند. لی دسترسی به منابع تکنولوژی و اطلاعات (lee, 2006)  و فلسن استین نزدیکی و ارتباط با دانشگاه را عامل موفقیت پارک فناوری می دانستند. (Felsenstein, 1994).

در سال 2002 یوها ژانگ در پایان نامه دکتری خود در دانشگاه ولونگونگ استرالیا ضمن بررسی ادبیات پارک های فناوری در بخشی از تحقیق خود بیان کرد که پس از تشکیل پارک های فناوری سه دسته عوامل به ترتیب تاریخی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است:

عوامل مکانی: محیط کاری دلپذیر با قیمت مناسب، مدارس خوب، سیستم حمل و نقل مناسب، خدمات عمومی، نزدیکی به مرکز شهر، نیروی کار ماهر و متخصص، تجهیزات تحقیق و توسعه، نهاد های پژوهشی و دانشگاهی، فرصت های آموزشی، خدمات و ابزار کسب و کار و تکنولوژی.

خدمات و امکانات پارک: آشنایی به بازار، جانمایی فیزیکی انعطاف پذیر، منابع مالی کافی و توجه به پارک به عنوان یک سرمایه گذاری بلندمدت، قانونمندی فعالیت های ساکنین برای حفظ کیفیت پارک

تیم مدیریت حرفه ای و تمام وقت (Zhang, 2002)

اگرچه تقسیم بندی ارائه شده توسط وی جدید است لکن عوامل فهرست شده قبلاً توسط محققین بیان شده بود.

در همین سال بکوروس در تحقیقی پیرامون میزان موفقیت پارک های فناوری یونان رابطه محکم با دانشگاه اعم از رابطه رسمی، غیر رسمی و تعاملات طولانی مدت بنگاه های حاضر در پارک با یکدیگر جزو ویژگی های مشترک پارک های موفق دانست. (Backurous, Mardas, & Varsakelis, 2002)

در سال 2003 لیندلاف و لافستن در پژوهش خود که در سوئد انجام دادند، نزدیکی به مصرف‌کنندگان و عرضه کنندگان، دسترسی به محققین و متخصصی کسب و کار و ارتباط بین بنگاه های حاضر در پارک را به عنوان عوامل حائز اهمیت ارائه کردند. (Lindelofe & Lofsten, 2003)  در این تحقیق بیان شد که ارتباط بین بنگاه های حاضر در پارک با یکدیگر باعث می شود اطلاعات مرتبط با فعالیت‌های پژوهشی بین کارکنان رد و بدل شده و امکان خلق نوآوری های میان رشته ای افزایش یابد و از طرف دیگر امکان ایجاد همکاری و ارائه پروژه های مشترک کاری را پدید آورد و از این طریق به هم افزایی فعالیت های ساکنان پارک کمک کند.

جوکانگ در سال 2004 ضمن ارائه مدلی برای توسعه انواع مختلف پارک های فناوری دو نوع دسته‌بندی از عوامل موثر بر پارک ها ارائه کرده است. دسته بندی اول به شرح زیر است:

  • عوامل نرم افزاری: هدف‌گذاری مناسب در توسعه پارک، توانایی سازمان های ساکن در پارک، شبکه سازی بین شرکت های ساکن در پارک و دانشگاه.
  • عوامل سخت افزاری: حمایت خارجی از پارک، تجهیزات خدماتی و پژوهشی.

در دسته بندی دوم او سه نوع عوامل شامل عوامل مکانی، عوامل مربوط به خدمات و امکانات و عوامل مربوط به مکانیزم های حمایتی را به شرح زیر شناسایی کرده است:

  • عوامل مکانی: وجود دانشگاه فنی و مهندسی برجسته در منطقه، دسترسی به فرودگاه و بزرگراه، محیط کاری دلپذیر و دسترسی به خدمات آموزشی با کیفیت بالا.
  • عوامل مربوط به خدمات و امکانات: ارتباط فراوان و مداوم میان بنگاه ها، شبکه تبادل اطلاعات، وجود مراکز رشد و نوآوری و تجهیزات پژوهشی در پارک با هزینه و اجاره کم.
  • عوامل مربوط به مکانیزم های حمایتی: ارتباط و همکاری بین دانشگاه و بنگاه های حاضر در پارک، رهبری قوی در پارک، تجمع بنگاه های تکنولوژی قوی نزدیک پارک و دسترسی به سرمایه ریسک پذیر. (Khan, 2004)
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   روان درمانی وجودی و هر آنچه درباره فرآیند انجام آن باید بدانید

در هر دو دسته بندی ارائه شده از سوی وی عواملی وجود دارند که محققین قبلی نیز به آنها تأکید کردند. که در سال 2005 وجود انکوباتوری و نزدیکی به عرضه کنندگان، متخصصان و شرکای بالقوه آتی را جزء عوامل مهم موفقیت پارک می داند. (Koh & Koh, 2005)

در بین متخصصان ایرانی تحقیق مستقلی در مورد عوامل موثر بر ایجاد پارک فناوری انجام نشده است، لکن معمولاً دست اندرکاران تاسیس و توسعه پارک ها بر اساس دیدگاه خود و با تکیه بر یافته های پژوهشی ارائه شده در مجامع علمی و غیره که به برخی از آنها اشاره شد به اظهار نظر در این زمینه می‌پردازند.

به عنوان مثال سلطانی توجه به عوامل زیر را موجب موفقیت پارک ها می داند: دعوت از شرکت‌های بزرگ و قوی برای حضور در پارک، توجه کافی به مباحث نرم افزاری پارک‌ها مثل فن بازار و مباحث فناوری در مقایسه با مباحث فناوری در مقایسه با مباحث سخت افزاری مثل فضاهای کالبدی، امکان در اختیار قرار دادن تسهیلات دولتی و دسترسی های بین المللی برای شرکت های حاضر در پارک و ایجاد آزمایشگاه های ملی و دیگر خدمات تخصصی همچون شرکت های تجاری مدیریتی و حقوقی و یا حضور اداره استاندارد در پارک (سلطانی & بیرنگ, پارک ها و مراکز رشد در نظام ملی نوآوری ایران, 1382)

ملکی فر و محمدرضایی زیرساخت های لازم برای پارک های فناوری را موارد زیر می دانند:

  • تسهیلات حمل ونقل، که دسترسی به پارک را ممکن می سازند. موفقیت پارک‌ها به سهولت دسترسی به آن ها بستگی دارد. جاده، راه آهن و حمل و نقل هوایی و در بعضی موارد دریایی حائز اهمیت هستند. وجود فضای کافی برای توقف خودرو (پارکینگ) نیز ضرورت دارد.
  • تسهیلات ارتباطاتی، وجود شبکه‌ی تلفن و ارتباطات ماهواره ای و فیبر نوری که ارتباطات جهانی را ممکن می سازند برای پار کها حائز اهمیت است.
  • تسهیلات رفاهی، هتل، رستوران، مدرسه، مجموعه های ورزشی، فروشگاه، بانک، بیمارستان و آن دسته از ادارات دولتی که با فعالیت های بانک تلاقی دارند نیز در زمره ی زیرساخت های لازم قرار می گیرند.

منطقه ای که پارک در آن قرار می گیرد باید دارای منابع مهم دیگری همچون امکانات رفاهی و صنایع لازم باشد. این صنایع باید نیازهای پارک را برآورده سازند و به ایجاد یک “جثه ی بحرانی[1]” در منطقه کمک کنند. منظور از جثه‌ی بحرانی، حداقلی از فعالیت های صنعتی است که در کنار فعالیتهای پارک بتواند ارزش ویژه ای ایجاد کند. در بسیاری موارد، فقدان این اجزای پشتیبان موجب کاهش جذابیت و پایداری پارک می شود. ملکی فر و رضایی به چهار معیار برای مکانیابی پارک های فناوری نیز اشاره کرده اند:

  • وجود ساختار علمی و فنی مناسب: ساختار علمی و فنی مناسب عمدتاً به وجود دانشگاهها و مراکز

تحقیقاتی در منطقه بستگی دارد؛

  • وجود زیرساخت صنعتی و اقتصادی مناسب: تحقق این شرط تابع وجود شرکت ها و موسسات

صاحب تکنولوژی بالا و یا  شرکت های معمولی طالب تکنولوژی بالاست؛

  • وجود سطح زندگی مناسب: تحقق این شرط منوط به وجود شبکه های حمل ونقل (نزدیکی به

فرودگاه، راه آهن سریع السیر یا بزرگراه)، شبکه های مخابراتی، فعالیت های فرهنگی و هنری و سرویس‌های بهداشتی و آموزشی است؛

  • وجود منابع لازم برای تأمین نیروی کار متخصص و پشتیبانی کننده؛
  • نزدیک بودن به بازارهای منطقه‌ای، ملی و حتی بین‌المللی. (ملکی فر & محمدرضایی, ١٣٧۵)

نیاز به زیرساخت ها به ابعاد پارک بستگی دارد و می تواند با مخلوطی از امکانات درونی و بیرونی تأمین گردد. به هر حال، اکثر آنها باید از همان ابتدای کار وجود داشته باشند. علاوه بر منابع فیزیکی، پارکها به منابع مالی نیز نیاز دارند. منابع مالی شامل موارد زیر است: (دفتر سیاست پژوهی فناوری دفاعی, 1383)

  • یک سرمایه‌ی اولیه برای طرح ریزی، تملک و آماده سازی زمین، و ساخت اولین فاز پارک.
  • منابع مالی لازم برای عملیاتی شدن پارک و رسیدن به خودکفایی (اگر به پارکها به چشم شرکت های تجاری نگاه کنیم، این مرحله ٣ تا ٧ سال طول می کشد).
  • سرمایه لازم برای توسعه‌ی آتی (ساختمان سازی، ایجاد زیرساخت ها، ایجاد انکوباتورها و غیره) یا دست‌کم حصول اطمینان از دسترسی به چنین سرمایه ای در موقع لزوم.
  • یک صندوق سرمایه‌ی مخاطره‌پذیر برای افزایش ظرفیت پارک و ارتقای وضعیت اقتصادی منطقه از طریق سرمایه گذاری در شرکت های خوش آتیه ای که جذب پارک شده اند یا از پارک مشتق می‌شوند.
  • معافیت مالیاتی و سایر انگیزه هایی که می توانند توسط مراجع دولتی مهیا شوند.

دسته ی بعدی از منابع موردنیاز برای پارک های فناوری، “منابع انسانی” است. دسترسی به منابع انسانی  چه از بُعد کمی و چه از بُعد کیفی  یکی از کلیدی ترین عوامل موثر بر پارک های فناوری است.

بنابراین، برای یک پارک فناوری از جهت تامین متخصصین دانشگاهی، تعداد و تخصص اعضای هیئت علمی دانشگاه یا تعداد افراد دارای دکترا در منطقه و همچنین کیفیت کلی دانشگاه یک عامل تعیین کننده است. به همین ترتیب، در دسترس بودن و ویژگی های نیروی کار (تعداد، مهارت، کیفیت، دستمزد، و غیره) حائز اهمیت جدی است. (ملکی فر & محمدرضایی, ١٣٧۵) (دفتر سیاست پژوهی فناوری دفاعی, 1383)

سالاری عوامل موثر بر ایجاد پارک فناوری را زیر ساخت، منابع انسانی و تکنولوژی، دانشگاه ها و انستیتو ها، سرمایه گذاری ریسک پذیر، بازار و مدیریت می‌داند. (سالاری, 1382)

زیرساخت های فیزیکی و سازمانی

وی زیر ساخت های لازم برای احداث پارک فناوری را به دو دسته زیر ساخت های فیزیکی و فناوری تقسیم میکند. زیر ساخت فیزیکی شامل حمل و نقل، ارتباطات راه دور، مراکز داد و ستد و غیره می‌شود.

حمل و نقل مناسب و مراکز داد و ستد ارزان شرایط مهمی می‌باشند. به هر حال به صورت ویژه زیرساخت های تکنولوژی  اطلاعات، به دلیل طبیعت صنایع با تکنولوژی پیشرفته مهم می‌باشند.

زیر ساخت سازمانی عمدتاً از محیط سیاست گذاری و محیط قانونی تشکیل می شود و به دلیل اهمیت عوامل محیطی خارجی که بر پارک های فناوری به ویژه در ایران تأثیر می گذارند. راه اندازی بیشتر پارک های علمی در آسیا به وسیله دولت ها انجام می شوند. بنابراین سیاستگذاری‌های اولیه نقش عمده‌ای در جذب کارکنان متخصص تکنولوژی پیشرفته، سرمایه گذاری های داخلی و خارجی و شرکت‌ها دارد. به دلیل کمبودها و نقایص سازمانی در بعضی کشورهای توسعه یافته، این کشورها بایستی سیستم  قانون گذاری خود را به منظور حفاظت و ترویج تکنولوژی‌های سطح بالا اصلاح نمایند. در این موارد قوانین مرتبط با مالکیت معنوی سیاست های تشویقی مالیاتی، سیاست‌های تشویقی صادرات و واردات، محرک های مالی و غیرمالی نیز نقش حیاتی را برعهده دارند.

منابع انسانی و تکنولوژی

به دلیل اینکه تشویق شکل گیری و رشد شرکت های تکنولوژی محور و سازمان‌های دیگر از اهداف پارک‌های علمی می‌باشد. منابع انسانی و تکنولوژی نقش کلیدی را در توسعه پارک های فناوری بازی می‌کند.

همانگونه که همگان می‌دانند، مجموعه‌ای از کارکنان بسیار ماهر، سرشار از تجربه و سخت کوش، چه داخلی و چه خارجی یکی از مهمترین عواملی می‌باشد که در توسعه یک پارک علمی موثر است (چین چونگ 1996). این در مورد ایالات متحده که در آن مهندسین و برنامه نویسان آسیایی تبار آموزش دیده آمریکا در دره سیلیکون کار می‌کنند نیز صادق می‌باشد و باعث شده است که قدرت رقابت آن در صنایع نمیه هادی و کامپیوتر شخصی بهبود یابد. تکنولوژی های نو و سطح بالایی مانند تکنولوژی فناوری اطلاعات، بیو تکنولوژی، تکنولوژی مواد و انرژی‌های نو عمده‌ترین تکنولوژی‌هایی می‌باشند که بوسیله بیشتر پارک‌های علمی ترویج می‌شوند. سطح تکنولوژی به طور مستقیم بر توسعه پارک‌های علمی تاثیر می‌گذارد.

دانشگاه ها و انستیتو ها

تجارب پارک‌های موفق نشان می‌دهد که آنها به دانشگاه‌های علوم و مهندسی پیشرو وصل بوده‌اند. در ایالات متحده، توسعه های قابل توجه در اطراف بوستون، استانفورد و پارک مثلث تحقیقاتی کارولینای شمالی متمرکز شده است. بدون استثناء آنها به دانشگاه های علوم مهندسی پیشرویی مانند دانشگاه‌های MIT بوستون، دانشگاه استنفورد کارولینا متصل بوده اند (رابرت شیا و وانگ، 1989). علاوه بر تأمین کارکنان فراوان دانشگاه‌ها و انستیتوها با ارائه تکنولوژی های خلاقانه نیز باعث تحریک و توسعه پارک علمی می‌شوند. بنابراین، مراودات بین دانشگاه ها و شرکت های تکنولوژی پیشرفته، سطح تکنولوژیکی و علمی کل پارک علمی را بهبود می بخشد.

[1] critical mass

By:

0 thoughts on “عوامل تاثیرگذار بر احداث پارک فناوری