بیماری­های دستگاه گوارش

بیماری­های گوارشی در اثر اختلالاتی در درون یا بیرون دستگاه گوارش ایجاد می­شوند و دارای شدت­های گوناگونی هستند که از اختلالات همراه با علایم خفیف و بدون عوارض طولانی­مدت تا آنهایی که دارای علایم مقاوم بوده و عواقب نامطلوبی دارند، متغیر است. بیماری می­تواند به یک عضو محدود بوده یا با درگیری تعدادی از اعضا همراه باشد. بیماری­های گوارشی به صورت اختلالاتی در جذب مواد غذایی، دفع مواد زاید و یا فعالیت­هایی که این دو اختلال را پشتیبانی می­کند، روی می­دهند (هاریسون، 2008).

 

2-2-1 طبقه­بندی بیماری­های دستگاه گوارش

الف- اختلالات هضم و جذب

بیماری­های معده، روده، درخت صفراوی و پانکراس می­توانند هضم و جذب مواد غذایی را  مختل کنند. حالات ترشحی بیش از حد معده، نظیر سندرم زولینگرالیسون[1] به مخاط روده­ای آسیب رسانده، فعالیت آنزیم پانکراس را مختل کرده  و باعث شتاب بخشیدن عبور مواد غذایی، به علت افزایش اسید معدی می­گردند. شایع­ترین سندرم سوء جذب روده­ای کمبود لاکتاز است که باعث ایجاد اسهال به دنبال مصرف فراورده­های لبنی می­شود ولی هیچ عارضه­ی نامطلولی برای بقا ندارد. سایر نقایص آنزیمی روده، موجب علایم مشابهی در هنگام مصرف سایر قندهای ساده می­گردند. برخلاف موارد فوق، بیماری سلیاک[2]، رشد بیش از حد باکتری­ها، آنتریت عفونی و آسیب ایجاد شده در اثر پرتوتابی که عمل جذب و یا هضم را به صورت گسترده­ای تحت تأثیر قرار می­دهد، باعث کم­خونی، اختلالات الکترولیتی یا سوء هاضمه می­شوند. انسداد صفراوی در اثر تنگی یا نئوپلاسم[3] ممکن است هضم چربی را مختل نماید. اختلال در آزاد شدن آنزیم­های پانکراس در پانکراتیت مزمن[4] یا سرطان پانکراس هضم داخل لوله گوارشی را کاهش می­دهد و می­تواند به سوء تغذیه شدید منجر شود.

ب- اختلالات ترشحی

برخی از بیماری­های دستگاه گوارش در اثر اختلال در تنظیم فعالیت ترشحی این دستگاه ایجاد می­شوند. افزایش ترشح اسید معده در سندرم زولیگر الیسون، هیپرپلازی سلول [5]G و برخی از بیماران مبتلا به زخم دوازدهه روی می­دهد. برعکس این موارد، در افراد مبتلا به گاستریت آتروفیک[6] یا آنمی­کشنده[7] مقدار ترشح اسید فوالعاده کم است یا وجود ندارد. بیماری­های التهابی و عفونی روده باریک و کولون موجب از دست دادن مایع از طریق اختلال در جذب و یا افزایش ترشح می­گردند اما معمولاً باعث سوء تغذیه نمی­شوند. حالات ترشح بیش از حد روده­ای و کولونی که باعث اسهال می­شوند و شیوع بیشتری دارند عبارتند از: عفونت باکتریایی یا ویروسی حاد، رشد بیش از حد باکتری در روده باریک، کولیت میکروسکوپیک[8]، اسهال دیابتی و سوء مصرف داروهای ملین خاص.

 

 

 

پ- اختلالات ترانزیت دستگاه گوارش

تغییرات ترانزیت (نقل و انتقال) روده معمولاً ثانویه به یک انسداد مکانیکی هستند. انسداد مری اغلب در اثر تنگی ناشی از اسید یا نئوپلاسم ایجاد می­شود. انسداد دهانه خروجی معده در اثر بیماری زخم پپتیک و یا سرطان معده روی می­دهد. شایع­ترین علل انسداد روده کوچک، چسپندگی­ها هستند، هر چند ممکن است در اثر بیماری کرون[9]، تنگی­های ناشی از پرتوتابی یا داروها و با احتمال کمتر در اثر بدخیمی روی دهند. شایع­ترین عامل انسداد کولون، سرطان کولون است، اگر چه تنگی­های التهابی در بیماران مبتلا به بیماری­های التهابی روده، به دنبال عفونت­های معین و همراه مصرف برخی داروها به وجود می­آید.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مفهوم رسانه های نوین

تأخیر حرکت جلوبرنده نیز می­تواند در اثر اختلال حرکتی دستگاه گوارش روی دهد. آشالازی[10] با اختلال در حرکات جلوبرنده بدنه مری و شل شدن ناقص دریچه مری مشخص می­گردد. گاستروپارزی[11] عبارت است از تأخیر علامت­دار تخلیه معده از غذاهای جامد یا مایع که ثانویه به اختلال حرکتی  معده است. انسداد کاذب روده­ای با آسیب به اعصاب روده­ای یا عضلات صاف آن، باعث تأخیر قابل توجهی در ترانزیت روده باریک می­شود. یبوست ناشی از ترانزیت کند، در اثر اختلال منتشر در حرکات جلوبرنده کولون ایجاد می­شود. علل دیگر یبوست عبارتند از اختلالات خروجی نظیر پرولاپس رکتوم[12] و درهم رفتگی و اختلال در شل شدن مقعد در هنگام تلاش برای دفع.

اختلالات پیش­بری سریع نسبت به تأخیر در پیش­بری، شیوع کمتری دارند. تخلیه سریع معده در سندرم دامپینگ[13]، ترشح بیش از حد اسید معده و برخی موارد در دیس­پپسی کارکردی روی می­دهد. تشدید الگوهای حرکتی روده یا کولون، ممکن است عامل ایجاد اسهال در سندرم روده­ی تحریک­پذیر باشند.

 

 

 

ت- اختلال در تنظیم ایمنی

بسیاری از حالات التهابی دستگاه گوارش در نتیجه تغییر در عملکردهای ایمنی دستگاه گوارش ایجاد می­شوند. التهاب مخاطی در بیماری سلیاک در اثر مصرف حبوبات حاوی گلوتن ایجاد می­شود. در برخی از بیماران مبتلا به حساسیت غذایی نیز تغییراتی در دستگاه ایمنی وجود دارد. کولیت­­­ اولسراتیو[14] و بیماری­کرون اختلالاتی با دلایل نامشخص هستند که به طور اولیه باعث آسیب مخاط قسمت تحتانی دستگاه گوارش می­شوند. کولیت میکروسکوپیک، کولیت لنفوسیتی[15] و کولیت کلاژنی[16]، ترشحات زیرمخاطی کولونی بدون تخریب قابل مشاهده در مخاط، از خود نشان می­دهند. عوامل بیماریزای باکتریال، ویروسی و پرتوزایی می­توانند باعث کولیت در برخی جمعیت­های انتخابی از بیماران گردند.

ج- اختلال در جریان خون دستگاه گوارش

مناطق مختلف دستگاه گوارش در معرض خطر متفاوتی از جهت آسیب ایسکمیک[17] ناشی از اختلال جریان خون قرار دارند. موارد نادری از گاستروپارزی در اثر انسداد شرایین سلیاک و مزانتریک فوقانی روی می­دهد. موارد شایع­تر، ایسکمی روده­ای و کولونی هستند که به دلایل زیر ایجاد می­شوند؛ آمبولی­های شریانی، خون­ریزی و کاهش برون­ده قلبی. این موارد می­توانند باعث آسیب مخاطی، خون­ریزی و یا حتی سوراخ­شدگی شوند. در برخی موارد انتروکولیت[18]  ناشی از پرتوتابی، کاهش جریان خون مخاطی دیده می­شود.

ح- دژنراسیون نئوپلاسمی

تمامی نواحی دستگاه گوارش به درجات متغیری مستعد به دژنراسیون بدخیم هستند. در آمریکا سرطان­ها کولورکتال بسیار شایع بوده و به طور تیپیک پس از50 سالگی ظهور می­کند. سرطان معده در  اغلب کشورها ، به ویژه در برخی کشورهای آسیایی شایع است. سرطان مری به طور معمول در افرادی که ریفلاکس مزمن اسید یا سابقه مصرف مقادیر زیاد الکل یا تنباکو دارند، ایجاد می­شود. نئوپلاسم­های روده باریک نادر هستند و همراه با سایر بیماری­های التهابی زمینه­ای ایجاد می­شوند. سرطان­های ناحیه مقعد ممکن است در اثر عفونت یا التهاب قبلی ایجاد شوند. سرطان­های پانکراس و کیسه صفرا با درد شدید، کاهش وزن و زردی همراه هستند و پیش­آگهی بدی دارند. سرطان­های­کبد معمولاً در زمینه هپاتیت ویروسی مزمن یا سیروز ثانویه به علل دیگر، به وجود می­آیند.

  1. Celiac disease
  2. Neoplasm
  3. Chronic pancreatitis
  4. J. Cell hyperplasia
  5. Atrophic gastritis
  6. Pernicious anemia
  7. Microscopic colitis
  8. Crohn’s disease

[10]. Achalasia

[11]. Gastroparesis

  1. Rectal prolapse
  2. Dumping Syndrome
  3. Ulcerative colitis
  4. lymphocytic colitis
  5. Collagenous colitis
  6. Ischemic
  7. Enterocolitis
By:

0 thoughts on “طبقه ­بندی بیماری­های دستگاه گوارش