ایجاد جو مشارکت در کلاس درس

علاوه بر ترتیب بندی دانش آموزان از جهت نشستن در گروهها و سازماندهی کلاس مجموعه ای از اصول را به عنوان راهبردهای رفتاری می توان نوشته و در کلاس نصب کرد و در آنها بر اصولی تأکید نمود که به ایجاد جو مشارکتی یاری می رساند جاکوبز و همکاران(2002) نمونه هایی از این اصول را به شرح زیر ذکر می نماید:

– من فقط گوش می دهم هم زمانیکه دیگران صحبت می نمایند.

– من دیگران را تشویق به همکاری می نمایم.

– من یاور دیگران بدون انجام دادن کار برای آنها هستم.

– من زمانی که نیاز به کمک داشته باشم خواستار یاری می شوم.

– من از ایده ها انتقاد می کنم نه از آدمها.

– من به خاطر دارم که با هم هستیم.

– من برای هر فردی ارزش و احترام قائل هستم به عنوان یک فرد به عنوان عضوی از کلاس فارغ از نژاد و مذهب ملیت یا صلاحیت علمی.

– من به موقع کلاس می آیم.

 

سازماندهی روش تدریس جیگ ساو جهت اجرا در کلاس درس

در زمینه سازماندهی، روش تدریس جیگ ساو گامهای گوناگونی مطرح شده است که در این قسمت به برخی از آنها اشاره می شود: به اعتقاد جانسون و همکاران یادگیری مشارکتی ساختار مبتنی بر همکاری گروهی را جایگزین ساختار رقابتی می کند و معلم در این فرایند باید کار گروهی را به گونه ای سازماندهی کند که شاگردان به راحتی بتوانند به کسب دانش و تجربه نائل شوند و برای رسیدن به این منظور باید یادگیری مشارکتی حداقل 60 تا 80 درصد وقت از کلاس را به خود اختصاص دهد به اعتقاد آنها رد بعضی از کلاس های درس معلمان عملاً این کار را انجام می دهند و این بیانگر این مطلب است که اختصاص دادن زمان فوق به کار مشارکتی در کلاس درس امکان پذیر است(جانسون و همکاران 2000).

در زمینه سازماندهی این روش دیوید جانسون و راجر جانسون مراحل زیر را توصیه می نمایند:

1- تعیین هدف آموزشی؛

2- تعیین تعداد افراد هر گروه؛

3- مرتب کردن اتاق؛

4- تدارک دیدن مواد و وسائل آموزشی؛

5- تشریح وظایف دانش آموزان؛

6- فراهم کردن زمینه ایجاد وابستگی درونی، احساس مسؤلیت فردی و همکاری درونی؛

7- تعیین معیارهای موفقیت برای شاگردان و تبین آنها؛

8- تعیین و تبین انتظارات و رفتارهای مطلوب؛

9- نظارت بر رفتار شاگردان؛

10- راهنمایی کردن شاگردان؛

11- آموزش مهارت های همکاری به شاگردان؛

12- اختتام درس؛

13- ارزشیابی بر کمیت و کیفیت یادگیری شاگردان؛

14- بر آورد نحوه ی بهبود بخشیدن به عملکرد گروهی.

 

بین و ویتاکر(2000) به نقل از کرامتی (1382) نیز مراحل زیر را در سازماندهی این روش ضرورتی می دانند.

1- شناساندن اهداف گروه به اعضاء

2- تعیین مراحل انجام کار برای تحقق اهداف گروهی

3- تعیین وظایف اعضای گروه

4-  مشخص کردن نحوه همکاری، نحوه حل اختلاف، نحوه اتخاذ تصمیم و غیره

5- رسیدن به توافق در زمینه ارزشیابی و کنترل عملکرد گروه

6- بررسی پنج گام فوق و رفع کاستی ها

7- تبدیل گروه به تیم

 

کاگان[1](1998)  نیز روشهای متعددی را برای آموزش همکاری به شاگردان مطرح می نماید. یکی از این روشها دادن شماره به هر یک از دانش آموزان می باشد در این شیوه دانش آموزان در گروههای سه نفره کار می نمایند و برای هر یک از اعضا شماره ای از 1 تا 3 انتخاب می شود تکالیف ساده ای داده می شود، همه اعضا برای تسلط بر تکالیف مسؤل هستند، مربی پس از مکثی مناسب شماره ای را صدا می زند. مثلاً شماره 2 دانش آموز با شماره 2 در گروه دستشان را بالا می برند آنان مسئول سخن گفتن از جانب گروههایشان هستند.

استریتر(1999) به نقل از قهرمانی(1387) نیز سازماندهی کلاس و یادگیری مشارکتی به عناصر و موراد زیر اشاره می نماید:

1- تعیین زمان برای آماده شدن

2- تعریف روشن اهداف ویژه یادگیری دانش آموزان

3- همبستگی درونی مثبت(مسؤلیتهای دو جانبه برای فرد یا همه با هم شنا کرد و یا همه با هم غرق شدن).

4- پاسخگویی فردی

5- گروه باید در جهت اهداف مشترک کار نماید.

6- نگرش ها، رفتارها و تعاملات اجتماعی مثبت(مهارتهای گروههای کوچک، درون فردی شامل مهارتهای اجتماعی، تعاملات، اعتماد، پذیرش، مهارت های حل تضاد)

7- تعاملات رو در رو

8- نظارت برای دریافت عکس العمل و باز خورد

9- مبادله ایده ها و اطلاعات سؤال کردن و … که به گونه ای مربوط به نظارت نیز می شود.

10- فرصت های برابر برای کسب موفقیتهای علمی

11- بازشناسی و پاداشهای گروهی برای موفقیت های علمی

12- انعکاس آگاهی گروهی گزارش دادن، جریان دادن، ارزشهای خود و گروه، تأکید بر رفتار های گروه

13- زمان کافی برای یادگیری

 

نقش معلم در روش تدریس جیگ ساو

معلمان باید تسهیل کننده جریان یادگیری باشند و قبل از بکارگیری روش تدریس جیگ باید حداقل هفت تصمیم آغاز نموده یا درباره آن بیندیشند(تیلور، 1998).

1- محتوا، اهداف، معیارهای یادگیری درس چه می باشند؟

2-  افراد و گروهها باید مسئول و پاسخگوی چه چیزهایی باشند؟

3- آیا دانش آموزان در یک زمان به تنهایی در انجام کار شرکت نمایند یا شریک انجام کار با دیگران شوند؟

4- آیا فعالیتها با اتفاق نظر سایرین طراحی می شود؟

5- ساختار فعالیتها چگونه و مشتمل بر چه چیزهایی باشد؟

6- ظرفیت گروهها چه اندازه باشد و دانش آموزان چگونه گروه بندی گردند؟

7- دانش آموزان چه نقش هایی را بازی خواهند نمود؟

قبل از طراحی فعالیتهای روش جیگ ساو معلمان باید خود الگوی واضح و روشنی از انجام این رویکرد بوده و مهارتهای اجتماعی، مهارتهای شهروندی، پردازش گروهی و .. را به دانش آموزان آموزش دهند بدون مهارتهای اجتماعی روش جیگ ساو احتمالاً به شکست منجر خواهد شد. این مهارتها را می توان از طریق آموزش مستقیم الگو پردازی و شبیه سازی و تمرینات آموزش داد این مهارتها باید به طور مداوم تمرین شوند و تقویت گردند و بخشی از زندگی روزانه در کلاس درس گردند(تیلور، 1998).

الیس و والن نیز عنوان می نمایند که: برای این که گروهها همیار موفق شوند معلم سه چیز را باید رعایت کند:

– هنگامی که دانش آموزان در یک گروه کار می کنند رفتار آنها را زیر نظر داشته باشد.

– نتایج حاصل از مهارتهای اجتماعی­ای که دانش آموزان به کار می برند به آنها بگویید و به آنها کمک کند تا از این مهارت­ها آگاهانه استفاده کنند.

در مواقع متناسب برای آموزش مهارتهای فردی درکار گروهها مداخله کنند(الیس و والن ترجمه رستگار و ملکان). یکی از وظایف مهم معلم در فرایند جیگ ساو آماده کردن شاگردان برای مشارکت می باشد. به نظر الیزابت کوهن اشتباه است اگر تصور کنیم کودکان(یا حتی بزرگسالان) می دانند چگونه باید با یکدیگر کار کنند. بدین منظور طراحی یک دوره آموزشی کوتاه مدت برای توجیه شاگردان در زمینه نحوه کار کردن در گروه ضروری است. در این آموزش باید سعی شود علاوه برآگاه کردن شاگردان از قوانین کار کردن در گروه به آنها کمک شود تا هنجارها و قوانین مورد نظر را درونی کنند.

در این دوره ها باید هنجارهای مربوط به کلاس های درس سنتی تا حدودی زیاد شکسته شود مثلاً هنجارهایی نظیر این که:

1-فقط کار خودت را انجام بده و کاری به دیگران نداشته باش و به آنچه دانش آموزان دیگر می گویند توجهی نکن.

2- هرگز از دانش آموزان دیگر درخواست کمک نکن و صرفاً به آنچه معلم می گوید توجه داشته باش. 3- فقط به معلم که در جلوی کلاس ایستاده است نگاه کن و ساکت و آرام باش، معلمان پیرو نگرش سنتی در برابر دانش آموزان مقاطع تحصیلی پایین سعی می کنند از طریق، تکرار، تشویق و تنبیه این هنجارها را تقویت کنند دانش آموزان باید هدف از کار گروهی و اهمیت کار گروهی را بدانند آماده کردن شاگردان برای یادگیری مستلزم این است که مشخص شود دانش آموزان دقیقاً چه هنجارهایی را لازم است فرا بگیرند. این هنجارها و مهارت ها را می توان از طریق بازی، ورزش یا تمرین آموزش داد. تکالیف مختلف کار گروهی مستلزم رفتارهای مختلف مشارکتی هستند(کرامتی، 1382).

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   رویکرد های توانمندسازی از نظر روانشناختی

بدیهی است گر چه رفتارهای مشارکتی در دروسی مانند علوم، ریاضی، علوم اجتماعی، خواندن و نوشتن، تاریخ و جغرافیا و غیره تا حدودی با یکدیگر متفاوت می باشند اما بسیاری از آنها نیز تقریباً در همه دروس مشترک هستند، نظیر سوال کردن، گوش کردن، به دیگران کمک کردن، نشان دادن نحوه انجام کار به دیگران، توضیح دادن تفکر پیرامون عقاید دیگران، عقاید دیگران را جویا شدن نسبت به گفته های دیگران عکس العمل نشان دادن، دقیق بودن، برای عقاید خود دلیل آوردن و به دیگران اجازه مشارکت دادن(کرامتی، 1382).

در مجموع می توان گفت که معلم در روش جیگ ساو نقش راهنما و تسهیل کننده فرایند آموزش و یادگیری را بر عهده دارد. در این فرایند، صراحت بخشیدن و روشن نمودن اهداف، تهیه و تدارک وسایل مورد نیاز متناسب با موضوع و اهداف درس و آموزش دادن مهارت های اجتماعی، شهروندی و مشارکتی لازم به دانش آموزان، نظارت کردن بر فرایند یاد دهی و یادگیری و ارزشیابی از آموخته ها و مهارتهای اجتماعی، شهروندی و ارائه باز خورد لازم به دانش آموزان، کمک به دانش آموزان در تهیه اصول و راهنماهای انجام کار در گروهها و مداخله در گروهها در مواقع ایجاد مشکل و بحران با منحرف شدن گروه از حرکت در جهت اهداف و … از وظایف معلم می باشد.

 

اثرات کاربرد روش جیگ ساو

جاکوبز و همکاران(2002) با نتیجه گیری از تحقیقات انجام نشده عنوان نموده اند که دانش آموزان با استفاده از روش جیگ ساو می توانند از مزایایی زیر برخوردار شوند:

دستاوردهای علمی خویش را بهبود بخشند.

علی رغم سطح پیشرفت قبلی یا نیازهای فردی دیگر به طور فعال تر درگیر در موضوعات با دانش آموزان دیگر می شوند.

انگیزه برای یادگیری افزایش می یابد.

دانش آموزان در قبال یادگیری خود و دیگران احساس مسئولیت بیشتری می نمایند.

مدت زمان درگیری انجام وظیفه و کار افزایش می یابد.

مهارت های اجتماعی را بهبود می بخشد.

عشق به مدرسه را افزایش می بخشد.

نگرش دانش آموزان را نسبت به یادگیری مدرسه و همسالان خود بهبود بخشد.

توانایی ارزش قائل شدن و ملاحظه دیدگاههای متنوع را افزایش می دهد.

فرصت بیشتری به معلم برای مشاهده بررسی یادگیری دانش آموزان میدهد.

جاکوبز و همکاران(2002) نیز به برخی اثرات کاربرد روش جیگ ساو در کلاس درس از دیدگاه صاحب نظران مختلف اشاره می نماید که بدین شرح می باشند:

1- یادگیری متون و راهبردهای جدید از همکلاسان(هنز 1990)

2- رشد تفکر  انتقادی در شاگردان(ویوید سم و دیگران  1992)

3- تقویت عزت نفس شاگردان(ارتشتاین 1930)

4- افزایش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان(ویتور و دیگران 1995)

5- تقویت احساس مسؤلیت دانش آموزان در برابر یادگیری خود و سایرین(برونز و سایرین 1995)

6- تقویت نگرش مثبت شاگردان نسبت به یادگیری علم و دانش(رونالد 1997)

7- تقویت مهارت های خود رهبری(رونالد 1997)

8- تقویت پشتکار شاگردان برای حل مسائل درسی(رونالد 1997)

9- تقویت مهارتهای کلاس( ارتباطی- اجتماعی دانش آموزان)(فارل 1999)

10- افزایش پیشرفت تحصیلی همه دانش آموزان اعم از قوی، متوسط و (ضعیف هرید 2000-هانگ                     200دسی 2001 آنویوبازی 2001)

11- تقویت رفتار خلاق و هوشمند در شاگردان(فارل 1999 شافر 2002)

12- آموزش رفتارهای پیچیده ی اجتماعی به دانش آموزان که متشکل یادگیری دارند(شوماکر و همکاران و همکاران 200).

 

کوپر(2002) در بحث مربوط به مزایای به کار گیری روش جیگ ساو به موارد زیر اشاره می نماید:

عزت نفس را در دانش آموزان می پرواند.

با تجارب یادگیری بیشتر، رضایت خاطر دانش آموزان را بهبود می بخشد.

نگرش مثبت را به مواد آموزشی افزایش می دهد.

چالش بر انگیزی بیشتر بدون این که میزان کار در مدت معین را نا معقول سازد.

فراهم سازی درک عمیق تر برای دانش آموزان.

منجر به تولید بیشتر و بهتر به سؤالات.

کمک به سایرین در دور شدن از این عادت که نه تنها معلم به عنوان منبع دانش و فهمیدن تلقی می نمایند.

 

محدودیت های کاربرد روش جیگ ساو

کرامتی(1381) به نقل از قهرمانی(1387) به چند محدودیت از کاربرد روش جیگ ساو که توسط صاحبنظران مختلف طرح شده است اشاره می نماید که این موارد زیر به طور خلاصه ذکر می گردد:

1- اجرای موفقیت آمیز این روش مستلزم همکاری خانواده با مدرسه است بنابراین والدین دانش آموزان باید در زمینه فواید کاربرد آن آشنا شوند(بروفر و دیگران 1995).                                     2- اجرای موثر این روش مستلزم توانایی معلم در زمینه برنامه ریزی و اداره موثر کلاس درس است(بروفر و دیگران1995).

3- برای نظام هایی که به روش رقابت خو گرفته اند همکاری همیشه نمی تواند سودمند باشد به علاوه متقاعد کردن کلاس در زمینه اهداف مشترک گروهی کاری دشوار است(کول و چان1990).

4- برخی بر این باورند که این روش احساس مسئولیت شاگردان را در زمینه یادگیری خودشان کاهش می دهد(کول و چان 1990). اما نظرگاهها و پژوهشها نشان دادند که طراحی و اجرای درست این روش احساس مسئولیت شاگردان را در قبال یادگیری خود و سایرین افزایش می دهد.

5- مشکل سازمانی در برخی از کلاسها و مدارس محدودیت دیگری از روش جیگ ساو است(کول و چان 1990). اجرای موثر این روش، مستلزم توجیه و آموزش کلیه عوامل دست اندرکار در نظام آموزشی، هماهنگی عناصر نظام آموزشی است.

6- این روش تنها داوری حل مشکلات آموزشی کلاس درس نیست و به همین منظور بهتر است در کنار آن از سایر روشهای آموزشی استفاده شود این روش در تمام زمینه های درسی قابل اجراست و بدون تردید معلم پس از اجرا باید نقاط قوت و ضعف اجرای روش را شناسایی نماید تا در آینده نقاط ضعف را کاهش و نقاط قوت را افزایش دهد (شافر، 2002).

7- زمانی که در یک پایه تحصیلی روش جیگ ساو برای اولین بار اجرا می شود دانش آموزان به دلیل اینکه به روشهای توضیحی، عادت کرده اند و بیشتر شنونده منفعل بوده اند هر تغییر یا وضعیت غیرعادی در کلاس در آنها تردید ایجاد می کند به ویژه اگر در وضعیت های قبلی در قالب همان روش سخنرانی و توضیحی خوب شده باشد، در این صورت باید به آنها حق داد که هر تغییری را زیر سئوال ببرند یا دچار تردید و نگرانی شوند همچنین در ابتدای کاربرد این روش دانش آموزان تصور می کنند که همه کارها را تردید و نگرانی شوند همچنین در ابتدای کاربرد این روش دانش آموزان تصور می کنند که همه کارها را آنها انجام می دهند معلم هیچ اقدامی انجام نمی دهد اما پس از گذشت مدتی این روش جای خود را باز می کند و تصور دانش آموزان تا حدود زیادی تغییر می کند به مرور که معلم در کاربرد این روش کاربرد بیشتر کسب می کند دانش آموزان اعتقاد بیشتری به سودمندی آن پیدا می کنند(هرید، 2000).

8- زمانی که برای اولین بار این روش در کلاس درس به کار برده می شود ممکن است دانش آموزان تصور کنند بخشی از یک آزمایش هستند که در این صورت حس بی اعتمادی نسبت به معلم افزایش می یابد و در نتیجه سعی می کنند موانعی را برای معلم ایجاد کنند(هرید، 2000). در این صورت لازم است دانش آموزان به خوبی توجیه شوند که این رویکرد در همه کلاسهای درس به اجرا گذاشته شود، ضمنا اگر فواید این روش به خوبی برای شاگردان تعیین شود مقاومت آنها در برابر اجرای روش به حداقل می رسد به علاوه یک شروع یک آهسته و آرام در زمینه تبدیل روش قبلی به روش جیگ ساو از بروز بسیاری از مشکلات احتمالی جلوگیری خواهد کرد(هرید، 2000).

9- چنانچه این روش به خوبی اجرا نشود انگیزه دانش آموزان قوی هم نسبت به انجام دادن تکالیف و ارائه گزارش ها کاهش می یابد(کوهن، 1994). آموزش موثر معلمان کار آمدی اجرای این روش را افزایش می دهد(کرامتی، 1382).

[1] . kagan

By:

0 thoughts on “سازماندهی روش تدریس جیگ ساو جهت اجرا در کلاس درس