جایگزین‌های حبس: خدمات عمومی، جزای نقدی ، زندان، اصلاح، بازپروری

دسته‌بندی نشده

پایان نامه ازدواج سفید

هر چند عامل اصلی گرایش به سیاست جایگزینی اجتناب از آثار سوء زندان بوده مع الوصف آنچه که در ایجاد نهادهایی به جای مجازات سالب آزادی واجد اهمیت بوده است منافع و آثار مثبت سازنده ای است که دارند نه اعمال ضمانت اجرای جایگزین که در نظام کیفری بر جای  می گذارد. اهدافی که ضمانت اجراهای جایگزین دنبال می کنند معیاری برای بررسی ارزش آنها تلقی می شود هر چند جایگزین های مختلف ارزش یکسانی ندارند لیکن هر کدام سهمی را در تحقق اهداف نظام کیفری ایفا می کنند متهم ترین اعمال جایگزین های مجازات سالب آزادی که اهداف آنها را نیز ضمناً بیان می کند به شرح زیر است:

کاهش جمعیت کیفری زندانها

یکی از معضلات نظام های کیفری افزایش مستمر جمعیت کیفری و ازدحام زندانیان است. در ایران براساس اعلام سازمان زندانها آمار زندانیان در اردیبهشت ۸۴ به ۱۳۳۱۱۸ نفر رسید که نسبت به سالهای گذشته از رشد بی سابقه ای برخوردار است علاوه بر آن طبق بررسی های انجام شده درصد بالایی از زندانیان را بازداشت های احتیاطی در اجرای قرارهای تامینی تشکیل می دهد که به صورت کوتاه مدت یک هفته ای یا کمتر از آن بوده، چنانکه آمار ورودی زندانیان ۸۴ در زندانها نشان می دهد که حدود ۴۰ درصد آنان با قرار بازداشت در زندان به سر می برند. ازدیاد جمعیت زندان ها نه تنها اداره سازمان زندانها را با مشکل مواجه می کند بلکه کنترل و نظارت و تامینی نظم و امنیت را در زندان دشوار می کند. بنابراین کاهش جمعیت زندانها همواره مدنظر نظام های کیفری بوده است. سیاست جایگزینی از مکانیزم هایی است که انتظار می رود به کاهش جمعیت در زندانها منجر شود. استفاده از این سیاست هم در مورد قرار بازداشت احتیاطی هم در مورد مجازات سالب آزادی می تواند تاثیر عمده ای در کاهش جمعیت کیفری داشته باشد(پورمحمدیان: ۱۳۸۷، ۴۰).

 کاهش هزینه ها

با توجه به باری که زندان از نظر اقتصادی به عهده جامعه و خانواده زندانیان می نهد اجتناب از هزینه های ناشی از مجازات سالب آزادی و حق استفاده اقتصادی از محکومان در بسیاری از موارد انگیزه اصلی اجتناب از مجازات سالب آزادی را تشکیل می دهد گرچه بعد از این موضوع کمتر اعلان می شود در مقابل اهداف دیگری چون اصلاح و پیشگیری از تکرار جرم تاکید شود مع الوصف انواع مختلف جایگزین از این نظر ارزش یکسانی ندارد اعمال جزای نقدی در عین اینکه فاقد هر گونه هزینه ای برای دستگاه قضایی است منشا درآمد مهمی را نیز تشکیل می دهد اما برای خانواده محکوم علیه هزینه غیرقابل اجتنابی را تحمیل می نماید. همچنین تعلیق اجرای مجازات در نظام هایی که با دستورهای مراقبتی در دوره آزمایشی توام است نمی توان گفت که هزینه کمتری را نسبت به اجرای مجازات سالب آزادی به بار می آورد زیرا چه بسا سازمانها و مامورین اجرای دوره آزمایش معادل یا حتی بیشتر از سازمان زندانها هزینه دربرداشته باشد. در قابل خدمات اجتماعی عام المنفعه متضمن منافع اجتماعی می باشد(گودرزی: پیشین، ۳۲).

کاهش تکرار جرم و بازسازگاری اجتماعی

به همان نسبت که مجازات سالب آزادی با افزایش سالب آزادی با افزایش تکرار جرم همراه است کاهش توسل به آن موجب کاهش تکرار جرم می گردد. ضمناً اجرای جایگزین های مجازات سالب آزادی با نظارت و کنترل دائمی مجرمان، امکان بازسازگاری بهتر آنها را با جامعه فراهم کرده و از سقوط مجدد آنها جلوگیری می نماید. مع الوصف میزان کارایی انواع ضمانت اجراهای جایگزین در این خصوص متفاوت است. چون که کاهش توسل به زندان نتیجه مشترک این ضمانت اجراهاست ولی تدابیری مثل تعلیق مراقبتی، نظارت با کنترل قضایی، خدمات عمومی و برنامه های درمانی خاص نتیجه پیشگیرانه بیشتری را در بردارند. بدین ترتیب کاهش تکرار جرم تابع هر یک از جایگزین های غیرسالب آزادی است. ضمانت اجراهای جایگزین با فراهم نمودن زمینه های مساعد نه تنها از بازگشت به اعمال مجرمانه را فراهم می کند. نقش مقامهای صالح در تحقق این هدف بسیار با اهمیت است. بنابراین مواد ۸-۱ و ۹-۱ و ۱۰-۴ از قواعد حداقل راجع به تدابیر غیرسالب آزادی در مرحله اعمال تدابیر غیرسالب آزادی در مرحله تصمیم گیری و اجرای این تدابیر توجه به بازسازی اجتماعی و مساعدت مادی روانی و اجتماعی بزهکار و فراهم نمودن امکانات لازم برای این امر توسط متصدیان زیربط تاکید می ورزد. بدیهی است شرایطی که مقام قضایی صالح تعیین می کند باید متناسب با تدابیر غیرسالب آزادی مورد نظر براساس وضعیت محکوم علیه و شرایط و اوضاع احوال مجرم در جهت دفاع اجتماعی با حمایت از فرد زیان دیده و سایر عوامل مرتبط باشد. رعایت این شرایط و نظارت بر اجرای طرح های اصلاح و بازسازگاری مجرمین تضمین کننده تحقق اهداف جلوگیری از تکرار جرم و بازسازگاری مجرمین خواهد بود. همانگونه که گفته شد یکی از راههای تعدیل مجازات حبس استفاده از تدابیر جایگزین است که خود نیز به دو نوع جایگزین نسبی و جایگزین مطلق تقسیم می شود. در جایگزین نسبی مجازات حبس اعمال می شود لکن در آن آزادی بطور نسبی از محکوم علیه سلب می شود و ممکن است با استفاده از کیفیات مخففه در نحوه اعمال حبس تغییر حاصل شود. این نوع جایگزین ها دست قاضی را باز می گذارند تا به جای کیفر حبس به آنها توسل جوید. در جایگزین مطلق همان تبدیل مجازاتها بوقوع می پیوندد( پیشین، ۳۲).