الگوی برنامه درسی با رویکرد فرهنگ ایثار و شهادت

نادری زاده و همکاران (1390) در پژوهش خود تحت عنوان «الگوی آموزشی تقویت فرهنگ ایثار و شهادت در برنامه درسی مدارس» بیان می کند، هر برنامه درسی که هدف آن آموزش فرهنگ ایثار و شهادت است باید مبتنی بر اصول و قوانین یادگیری باشد. بنابراین برنامه درسی ارائه شده در محیط ‌های رسمی آموزش و پرورش بایستی به قدری قوی و حساب شده باشد که هم در زمان حال منجر به یادگیری و درک و فهم فرهنگ ایثار و شهادت گردد و هم این زمینه و گرایش را در فراگیران ایجاد کند که برای همیشه بخشی از اوقات و فرصت ‌های خود را جهت ارج نهادن و تکریم فرهنگ مزبور به هر روش و سیاقی صرف نمایند. سپس بدین منظور، الگوی آموزشی خاصی را با رویکرد فرهنگ ایثار و شهادت در برنامه درسی طراحی می نماید.

الگوی جاری با استفاده از تحلیل و ترکیب دو الگو طراحی و تدوین شده است: 1) الگوی آموزش مدرسه ای کلاین[1] 2) مدل طبقه ‌بندی اهداف آموزشی بلوم[2] و همکاران.

در الگوی کلاین(1981)،9 عنصر از عناصر اساسی در یک برنامه درسی شناسایی شد که چنانچه در اجرای یک برنامه‌ درسی مبتنی بر فرهنگ ایثار و شهادت به مراحل 9 گانه توجه شود الگوی مطرح شده این قابلیت را دارد که نتایج مفید و رضایت بخشی را عاید فراگیران و نظام آموزشی نماید. در ادامه مراحل و مسیر آموزشی لازم جهت تقویت و غنی سازی فرهنگ ایثار و شهادت در برنامه درسی مراکز آموزشی ارایه می‌گردد.

 

 

2-8-1. انتخاب و تدوین اهداف آموزشی

انتخاب اهداف آموزشی اولین گام از یک فرایند آموزشی است و معلم یا برنامه ‌ریز با این سؤال اساسی و مهم رو به ‌روست که ‌یادگیرندگان در جهت تحقق چه اهدافی به یادگیری می پردازند؟

در اجرای این مرحله هدف مشخص ‌و معلوم است، بدین معنا که فراگیران در پایان روند آموزشی باید با مفهوم و معنای واقعی ایثار و شهادت آشنا شوند. لذا در این مرحله می‌توان اهداف را به دو مقوله ی کلی و جزئی (رفتاری) تقسیم بندی کرد.

هدف کلی : آشنایی فراگیران با مفهوم ایثار و شهادت.

اهدف جزیی و رفتاری : 1. توصیف دلایل اهمیت مفهوم ایثار و شهادت 2. چرایی زنده نگه داشتن یاد شهدا و ایثارگران 3. چگونگی کاربرد مفهوم ایثار در زندگی روزانه 4. نوشتن شعر، مقاله، داستان و … راجع به شهادت و ایثار

2-8-2. محتوای یادگیری

در این مرحله با این سؤال سر و کار داریم که یادگیرندگان چه چیزی می آموزند؟ این ‌که یادگیرندگان چه چیزی را باید بیاموزند تا با فرهنگ ایثار و شهادت آشنا شوند، مستلزم ارائه‌ مفاهیم و متون مؤثر و کارآمدی است که به فراگیران کمک کند تا درک و فهم شایسته ای از فرهنگ ایثار و شهادت در درس مورد نظر پیدا کنند. در سازماندهی محتوای متون درسی، دو موضوع از اهمیتی فوق العاده برخوردار است. وسعت[3] و توالی منطقی[4]. در تدوین و تنظیم مفهوم ایثار و شهادت در متون درسی باید به تقدم و تأخر برنامه درسی توجه دقیق داشت تا فراگیر بتواند ضمن استفاده از سلسله مراتب و طی مراحل منطقی، پیوسته در امر یادگیری پیشرفت نماید. بنابراین در تدوین محتوایی که هدف اصلی آن آشنایی با مفهوم ایثار و شهادت است، متن درسی باید شامل مفاهیم، اصول، اندیشه ها، فرآیندها و مهارت ‌های مربوط به این مفهوم باشد.

2-8-3. فعالیت ها و تجارب یادگیری

سؤال اساسی که ما را در جهت انتخاب فعالیت ‌ها و تجارب مفید یادگیری هدایت کند این است که یادگیرندگان چگونه می آموزند؟ به زعم متخصصان تعلیم و تربیت، فعالیت ‌ها یا تجارب یادگیری، فعالیت ‌هایی هستند که فراگیران در راه دستیابی به اهداف آموزشی انجام می‌دهند. تجارب یا فعالیت ‌های یادگیری بایستی با توجه به اهداف رفتاری انتخاب شود (شورت[5]، 2002). چنانچه فعالیت ‌ها و تجارب یادگیری مبتنی بر اهداف جزئی و رفتاری نباشد، کمکی به یادگیری مفهوم ایثار و شهادت و پیامد های ناشی از آن نخواهد کرد.

متأسفانه گاهی در شرایط واقعی آموزش، فعالیت ‌ها و تجارب یادگیری، به تجارب سطحی و ظاهری از جمله روخوانی، رونویسی، حفظ کردن و …. منتهی می‌شود. در صورتی که فعالیت ‌ها و تجارب زیرین می‌تواند در غنی سازی و تقویت مفهوم ایثار و شهادت و توسعه فرهنگ مقاومت و پایداری به ‌نحو مؤثر و کارآمدی عمل نماید و در فراگیران برای یادگیری ایجاد انگیزه نماید. بحث کردن راجع به شهید، شهادت و ایثار، کنفرانس دادن در این حوزه، خواندن، گوش‌دادن، یاداشت برداشتن، جمع آوری کردن اطلاعات، صحبت کردن، ضبط کردن، فکر کردن، گزارش دادن، نوشتن، و …. ، بنابراین تجارب و فعالیت ‌های یادگیری فراوانی وجود دارد که در خصوص ‌آموزش و فرهنگ ‌سازی پیرامون مفهوم ایثار و شهادت می‌تواند به غنی سازی آموزشی و برنامه‌ درسی کمک نماید و محدود کردن فراگیران به چند تجربه‌ سطحی و جزئی خطایی است که آثار سوء آن در آموزش به خوبی آشکار و نمایان می‌شود.

2-8-4. نقش معلم

در گام چهارم ما با این سؤال رو به ‌رو هستیم که معلم چگونه می‌تواند جریان یادگیری مفهوم ایثار و شهادت را در کلاس درس تسهیل نماید؟ مطالعه‌ مفهوم ایثار و شهادت برای هر فرد لازم و ضروری است، اما بیش از همه معلم باید با این مفهوم آشنا باشد. از آنجا که مؤسسات آموزشی اهداف خود را از جامعه می گیرند و یکی از وظایف مؤسسات آموزشی آشناساختن افراد به فرهنگ جامعه و خصوصاً فرهنگ ایثار و شهادت است، بنابراین برای این ‌که معلم به ‌نحو مؤثری فراگیران را با این مفهوم آشنا کند باید مطالعاتی عمیق و اساسی درباره شهید، شهادت، ایثار، مقاومت و …. داشته باشد تا بتواند یافته ‌های خود را از طریق روش های گوناگون و متنوع تدریس و یادگیری به دانش‌آموزان انتقال دهد.

2-8-5. مواد و منابع یادگیری

در این مرحله، طراح، برنامه‌ ریز و مجری (معلم) با این سؤال سروکار دارد که یادگیرندگان با کمک چه چیزی به یادگیری مفهوم ایثار و شهادت می ‌پردازند؟ در این مرحله معلم بایستی دقیقاً مواد و وسایلی را که می خواهد مورد استفاده قرار دهد تنظیم کرده و قبل از اجرای تدریس نسبت به تدارک و آماده کردن آن ‌ها اقدام نماید. عوامل بی شماری بر تعیین مواد و وسایل آموزشی تأثیر می‌گذارند که برخی از آنها عبارتند از : 1. توجه به اهداف جزئی و رفتاری 2. تنوع توانایی ‌ها، علایق و به ‌طور کلی سوابق و مشخصات فراگیران 3. تنوع و تعداد اهداف آموزشی 4. مواد و وسایل موجود یا ممکن الوجود 5. امکانات مالی مؤسسه آموزشی.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   واسه مراقبت از شخصی که فراموشی داره به چه نکاتی باید توجه کنیم؟ 

هر چند مفهوم ایثار و شهادت به لحاظ لغوی جنبه‌ انتزاعی و ذهنی دارد، ولی با عنایت به مصادیق و مواردی که در دنیای واقعی وجود دارد، می‌توان از مواد، وسایل و تجهیزات متنوع، جهت آموزش و تدریس استفاده کرد. از جمله : برنامه ‌های کامپیوتری، ضبط صوت، رادیو، انواع تابلوهای آموزشی، فیلم های دوران دفاع مقدس، لوازم و تجهیزات به ‌جا مانده از شهدا و ایثارگران و زمان جبهه و جنگ. بنابراین مواد و وسایل گوناگون و متنوعی وجود دارد که در سطح کلاس درس، معلم می‌تواند به منظور غنی سازی و تقویت نحوه آموزش و افزایش و ارتقای سطح مفهوم ایثار و شهادت مورد استفاده قرار دهد.

2-8-6. گروه بندی آموزشی

در این مرحله از الگو افراد شرکت کننده در جریان آموزشی با این سؤال سر و کار دارند که فراگیران برای یادگیری مفهوم ایثار و شهادت با چه کسانی به یادگیری می‌پردازند؟

در آموزش مفهوم ایثار و شهادت می‌توان افراد را با توجه به تعداد شرکت کننده در جلسه و نوع اهداف آموزش به 3 گروه تقسیم کرد: الف)گروه ‌های بزرگ و بسیار بزرگ ب)گروه ‌های متوسط ج)گروه‌های کوچک و تک نفری. البته مشخص کردن تعداد دقیق فراگیران برای هر یک از سه گروه یاد شده کاری است بس دشوار که بستگی به موقعیت ها، هدف از گروه بندی و سلیقه کسانی دارد که آن ‌ها را مشخص‌می ‌کنند. یکی از عوامل اساسی در انتخاب گروه ‌های تدریس و یادگیری، ماهیت اهداف آموزشی است. بنیامین بلوم و همکاران در یک تقسیم بندی، اهداف آموزشی را به 3 حیطه تقسیم بندی کرده ‌اند.

2-8-6-1. حیطه‌ شناختی: این حیطه مربوط به اهدافی می‌شود که محتوای مربوط به آن ‌ها جنبه تئوری داشته و دستیابی به آن ‌ها فعالیت ذهنی و عقلانی قابل توجهی را ایجاب می‌کند. هرگاه متن درسی ما راجع به ایثار و شهادت در قالب حیطه شناختی باشد می‌توان از گروه های بزرگ و یا حتی بسیار بزرگ استفاده کرد.

2-8-6-2. حیطه‌ عاطفی: هدف ‌های این حیطه در ارتباط با ایجاد و یا تغییر نگرش، طرز تفکر، طرز تلقی و یا ارزش ‌ها سروکار دارد. بنابراین استفاده از گروه ‌های بزرگ کارایی ندارد و لذا برای دستیابی به این موضوع که فراگیران تا چه حد نسبت به مفاهیم، آثار و پیامدهای فرهنگ ایثار و شهادت علاقه مندی و گرایش نشان دهند، باید از گروه ‌های کوچک یا متوسط استفاده کرد.

2-8-6-3. حیطه‌ روانی ـ حرکتی: در این حیطه اهدافی قرار می گیرند که در جریان دستیابی به آن ‌ها هم فکر و هم فیزیک مداخله دارند و لذا متخصصان تعلیم و تربیت به استفاده از گروه های کوچک و یا تک نفری سفارش می‌کنند.

2-8-7. مکان آموزش

در این مرحله با این سؤال مواجه هستیم که فراگیران در چه مکانی به فراگیری مفهوم ایثار و شهادت می‌ پردازند؟ غالباً ما فکر می کنیم که فضا محدود و محصور به کلاس درس است و کلیه فعالیت ‌ها در چهار دیواری محصور آن صورت می‌گیرد. استفاده دائم و همیشگی از کلاس‌ های درس، می‌تواند جریان آموزش و یادگیری را کم روح تر کند. پس برای کیفی کردن و بهینه ‌سازی فرآیند آموزش مفهوم ایثار و شهادت باید از مکان ‌های متنوع استفاده کرد. در انتخات مکان آموزش، معلم باید بهترین مکان را برای آموزش و تدریس استفاده کند. در نظام ‌های مترقی آموزشی، کلاس درس تنها فضای آموزشی تلقی نشده بلکه همراه با برنامه ‌ریزی و پیش بینی لازم، از دیگر فضاهای آموزشی نیز حداکثر استفاده به عمل می آید. در زیر آن دسته از فضا های آموزشی که می‌تواند در آموزش بهتر مفهوم ایثار و شهادت به ما کمک کنند ذکر می‌گردد. سالن های سخنرانی، کتابخانه ‌ها، مراکز یادگیری، نمایشگاه ‌های سالانه، موزه ‌ها، منازل خانواده ‌های شهدا و ایثارگران، گلزار شهدا و هر جا و مکانی که می‌تواند آثاری از شهید و شهادت را در ذهن ما تداعی کند.

2-8-8 . زمان آموزش

در این مرحله با این سؤال مواجه هستیم که فراگیران در چه زمانی به فراگیری مفهوم شهادت و ایثار می ‌پردازند؟ این نکته حائز اهمیت است که فراگیران در چه زمانی باید با مفهوم ایثار و شهادت آشنا شوند. نمی‌توان هر چیزی را در هر زمان آموزش داد. اغلب ما غافل از این نکته هستیم که آموزش را فقط به زمان موجود در کلاس درس اختصاص‌ می ‌دهیم و زمانی را که دانش آموز در کلاس صرف می‌کند بعنوان با ارزش ترین اوقات به ‌شمار می آوریم. همان ‌طور که می‌توان مکان آموزش را به ‌جاهای خارج از محیط فیزیکی مدرسه تسری داد، راجع به زمان آموزش نیز این امر صادق است و می‌توان با انجام تکالیف و فعالیت ‌های متنوع آموزشی به استفاده بهینه از زمان در خارج از محیط رسمی آموزشی اقدام کرد. در طراحی و تدوین کتب درسی و تعیین سرفصل دروس، توجه به تقویم شمسی و قمری به منظور توجه به بعد زمان و ایام گوناگون مذهبی و ملی و جایگزینی دروس در موقعیت های زمانی مطلوب که دارای بیشترین بازده باشد نیز حائز اهمیت است.

2-8-9. سنجش و ارزشیابی

در این مرحله با این سؤال رو به ‌رو هستیم که فعالیت ‌های انجام شده بر اساس مراحل یک تا هشت به چه میزان در یادگیری مفهوم ایثار و شهادت در فراگیران مؤثر بوده است؟ بنابراین در ارزشیابی از آموخته های فراگیران در خصوص‌ مفهوم ایثار و شهادت، معلم بایستی در سه حیطه، اقدام به سنجش و ارزیابی وضعیت فراگیران بپردازد. یعنی با استفاده از آزمون ‌های ویژه‌، دانش، نگرش و مهارت فردی و گروهی فراگیران را مورد سنجش و ارزیابی قرار دهد. استفاده از اهداف آموزشی بلوم در ارزشیابی، حامل این پیام اساسی است که برنامه‌ریزان و طراحان برنامه ‌های درسی، هنگامی که در حال طراحی و تهیه متون درسی در قالب مفهوم ایثار و شهادت هستند، بایستی فعالیت ‌ها و متونی را پیش بینی و تدوین کنند که در تمامی حیطه ها فراگیران را آماده فراگیری نماید. پس توجه به اهداف و حیطه های آموزشی از گام اول شروع می‌شود و تا گام آخر ادامه می‌یابد.

[1]. Klien.F

[2]. Bloom Benjamin. S

[3]. Scope

[4]. Sequence

[5]. Short. E.C

By:

0 thoughts on “الگوی برنامه درسی با رویکرد فرهنگ ایثار و شهادت